Зүү эмчилгээ юуг эмчилдэг вэ — нуруу, мигрень, мэдрэлийн өвдөлтөд тохирох уу?

Танилцуулга

Нуруу, хүзүү тань байнга чилж өвдөх, толгой хагарам мигрень таныг ажлаас тань холдуулах, эсвэл гар хөл бадайрч мэдээ алдах шинж илэрч байна уу? Ийм архаг зовиуртай хүмүүс эмийн эмчилгээнээс гадна “зүү эмчилгээ туслах болов уу” гэж олонтаа боддог.

Гэвч зүү эмчилгээний тухай асуухаар “юунд сайн бэ”, “надад тохирох уу”, “аюултай юу” гэсэн эргэлзээ дагадаг. Монголд зүү эмчилгээ өргөн дэлгэрсэн ч түүнийг яг юунд, ямар нотолгоотойгоор хэрэглэдгийг тайлбарласан эмнэлгийн ойлгомжтой мэдээлэл ховор байна.

Энэхүү нийтлэлээр бид дараах гол асуултуудад хариулна:

• Зүү эмчилгээ гэж яг юу вэ, хэрхэн үйлчилдэг вэ?
• Аль өвчин, зовиурт зүү эмчилгээ бодит нотолгоотойгоор тусалдаг вэ?
• Эмчилгээ хийлгэх явц ямар байдаг, өвддөг үү?
• Ямар гаж нөлөө гарч болох, хэнд огт хийж болохгүй вэ?

Эмчилгээний дараах гам сахилтын талаар бид зүү эмчилгээний дараах гам-ын тусдаа зөвлөмжид дэлгэрэнгүй бичсэн бий. Энэ удаад “юуг эмчилдэг вэ” гэдэг үндсэн асуултад төвлөрье.

Зүү эмчилгээ гэж юу вэ, хэрхэн үйлчилдэг вэ?

Зүү эмчилгээ (acupuncture) нь эртний Хятадын уламжлалт анагаах ухаанаас гаралтай, биеийн тодорхой идэвхт цэгүүдэд нарийхан зүү хатган нөлөөлөх засал юм. Уламжлалт онолоор бол эдгээр цэгүүд биеийн эрчим хүчний урсгалыг тэнцвэржүүлж, эрхтэн тогтолцооны үйл ажиллагааг зохицуулдаг гэж үздэг.

Орчин үеийн анагаах ухаанд зүү эмчилгээ яг ямар механизмаар үйлчилдэг нь бүрэн тодорхой болоогүй хэдий ч гол нөлөө нь мэдрэлийн системээр дамждаг гэсэн нотолгоо бий. Тархины дүрс оношилгооны судалгаагаар зүү хатгах үед өвдөлт мэдрэх, дамжуулах замд өөрчлөлт орж, биеийн өөрийн өвдөлт намдаах бодисын ялгаралт идэвхжиж болзошгүйг харуулсан байдаг.

Иймд зүү эмчилгээг ямар нэг өвчнийг “үндсээр нь эдгээх шид” биш, харин өвдөлт намдаах, зовиурыг хөнгөвчлөх нэмэлт засал гэж ойлгох нь зөв. Хамгийн сайн үр дүн нь эмчийн оношилгоонд суурилсан цогц эмчилгээний нэг хэсэг байх үедээ гардаг. Хэрэв та манай уламжлалт эмчилгээний тасаг-т хандвал эмч таны биеийн онцлог, суурь өвчинд тохируулан зүү эмчилгээг дангаар нь эсвэл бусад аргатай хавсарган хийх эсэхийг шийддэг.

Зүү эмчилгээ юуг эмчилдэг вэ?

Зүү эмчилгээний хамгийн их судлагдсан, нотолгоо нь харьцангуй бат бэх салбар нь архаг өвдөлт юм. Тухайлбал нуруу, хүзүүний өвдөлт, үе мөчний доройтол болон толгой өвдөлтөд тодорхой хэмжээний тус болж болзошгүйг олон улсын судалгаанууд харуулсан байна. Гэхдээ нотолгооны чанар өвчин тус бүрд харилцан адилгүй тул үүнийг ялган ойлгох нь чухал.

Зовиур / өвчин	Нотолгооны байдал	Тайлбар
Нуруу, хүзүүний архаг өвдөлт	Дунд зэргийн чанартай	8,003 хүн хамарсан 12 судалгаанд эмчилгээгүй байснаас илүү үр дүнтэй гэж дүгнэсэн.
Мигрень	Дунд зэргийн чанартай	Бараг 5,000 хүн хамарсан 22 судалгаанд мигрений давтамжийг бууруулж болзошгүй гэжээ.
Толгойн таталтат (tension) өвдөлт	Дунд-бага чанартай	~2,350 хүн хамарсан 12 судалгаанд өвдөлт цөөрөхөд туслах магадлалтай.
Үе мөчний остеоартрит (өвдөг)	Дунд зэргийн чанартай	2,413 хүн хамарсан 10 судалгаанд эмчилгээгүй байснаас илүү үр дүн үзүүлсэн.

Эндээс харахад зүү эмчилгээний хамгийн бодит хэрэглээ бол архаг өвдөлт намдаах чиглэл юм. Ялангуяа мигрень төрлийн толгой өвдөлт, үе мөчний өвдөлт, нуруу хүзүүний архаг зовиурт эмийн эмчилгээг нөхөх нэмэлт арга болгон авч үздэг.

Мэдрэлийн гаралтай өвдөлт, жишээ нь гар хөл бадайрах, мэдээ алдах зэрэг мэдрэлийн захын эмгэг-ийн зарим зовиурт зүү эмчилгээг хавсаргах нь бий. Гэхдээ энэ тохиолдолд өвдөлтийн жинхэнэ шалтгааныг эмчийн үзлэг, шинжилгээгээр эхлээд тодруулах ёстой — зүү эмчилгээ нь оношилгоог орлохгүй.

Зүү эмчилгээг ихэвчлэн төөнүүр эмчилгээ-тэй хавсарган “зүү төөнүүр” хэлбэрээр хэрэглэдэг. Энэ хоёр нь зарчмын хувьд өөр — нэг нь зүүгээр, нөгөө нь дулаанаар идэвхт цэгт нөлөөлдөг боловч хослуулан хэрэглэхэд бие биеэ нөхдөг гэж уламжлалаар үздэг.

Зүү эмчилгээ хийлгэх явц ямар байдаг вэ? Өвддөг үү?

Олон хүн “зүү” гэхээр өвдөнө гэж айдаг. Гэтэл эмчилгээнд хэрэглэдэг зүү нь тариа хийдэг зүүнээс тэс өөр — үсний ширхэг шиг нарийн, ариутгасан, зөвхөн нэг удаа хэрэглээд хаядаг зүү юм.

Эмчилгээний ерөнхий явц дараах байдалтай байдаг:

• Эмч эхлээд таны зовиур, суурь өвчин, уудаг эмийг асууж, биеийг тань үзнэ.
• Онош, зовиурт тохирсон идэвхт цэгүүдэд нарийн зүүг тодорхой гүнд хатгана.
• Зүүг ихэвчлэн хэдэн минутаас 20 хүртэл минут байрлуулна.
• Энэ үед хатгасан хэсэгт бүдэг өвдөлт, чичрэлт, хүндрэл, эсвэл дулаахан мэдрэмж төрж болно — энэ нь ихэвчлэн хэвийн үзэгдэл.

Ерөнхийдөө өвдөлт нь тариа, эсвэл цусны шинжилгээ өгөхөөс ч бага байдаг. Харин хэт хурц өвдөлт, тэсвэрлэшгүй эвгүй мэдрэмж төрвөл тэр даруй эмчдээ хэлэх хэрэгтэй.

Нэг чухал зүйл: зүү эмчилгээ ихэвчлэн ганц удаагаар биш, эмчийн тогтоосон курсын дагуу давтагдан хийгддэг. Үр дүнг үнэлэхээс өмнө дор хаяж таван удаа хийлгэхийг зөвлөдөг бөгөөд ихэвчлэн долоо хоног тутам давтамжтай хийнэ. Тиймээс нэг удаа хийлгээд “тус болсонгүй” гэж дүгнэхээс сэрэмжлүүлье.

Зүү эмчилгээний аюулгүй байдал ба болзошгүй гаж нөлөө

Мэргэшсэн эмч ариутгасан зүүгээр зөв хийвэл зүү эмчилгээ нь харьцангуй аюулгүй, хүндрэл багатай засалд тооцогддог. Ихэнх гаж нөлөө нь хөнгөн бөгөөд түр зуурынх байдаг. Үүнд:

• Хатгасан хэсэгт бага зэрэг өвдөх, хөхрөх, цус толботох.
• Толгой эргэх, ядрах, эсвэл түр сульдах мэдрэмж.
• Ховор тохиолдолд толгой өвдөх, эсвэл сэтгэл хөдлөлийн урвал илрэх.

Гэвч зүүг ариутгаагүй хэрэглэх, эсвэл буруу хийх нь ноцтой хохирол учруулж болзошгүй. Мэргэжлийн бус хүн буруу цэгт, буруу гүнд зүү хатгаснаас халдвар авах, эрхтэн (жишээ нь уушиг) цоолох, төв мэдрэлийн системд гэмтэл учрах эрсдэлтэй. Иймээс зүүг эмнэлгийн стандартын дагуу ариутгасан, нэг удаагийн хэрэглэдэг эсэх, эмч мэргэжлийн зөвшөөрөлтэй эсэх нь аюулгүй байдлын гол баталгаа болдог.

Өөрөөр хэлбэл гаж нөлөөний ихэнх нь эмчилгээ хийж буй хүний ур чадвар, ариун цэврийн нөхцөлөөс шууд хамаардаг. Зөв газар, зөв хүнээр хийлгэх нь хамгийн чухал.

Зүү эмчилгээг хэнд хийж болохгүй вэ? (Цээрлэх заалтууд)

Зүү эмчилгээ олонд тохирдог ч зарим хүнд хийхэд онцгой болгоомжтой хандах, эсвэл огт хийж болохгүй тохиолдол бий. Дараах хүмүүс эмчилгээ хийлгэхээсээ өмнө заавал эмчтэйгээ зөвлөлдөх ёстой:

• Цус шингэлэх эм уудаг, эсвэл цус бүлэгнэлтийн эмгэгтэй хүмүүс. Ийм хүмүүст зүү эмчилгээ тохиромжгүй байж болзошгүй — хатгасан хэсэгт цус алдалт, том хөхрөлт үүсэх эрсдэлтэй.
• Хатгах хэсгийн арьс шархтай, үрэвссэн, эсвэл халдвартай хүмүүс. Ийм арьсанд зүү хатгах нь халдвар тархах аюултай.
• Жирэмсэн эмэгтэйчүүд. Зарим идэвхт цэг умайн агшилтыг өдөөж болзошгүй тул зөвхөн энэ талаар туршлагатай, мэргэшсэн эмчийн хяналтад, зөвшөөрөгдсөн цэгт хийнэ. Дур мэдэн хийж болохгүй.
• Зүрхний хэмнэл тохируулагч (pacemaker) зэрэг цахилгаан төхөөрөмж суулгуулсан хүмүүс цахилгаан зүү (electroacupuncture) хийлгэхээсээ өмнө эмчдээ заавал мэдэгдэх ёстой.
• Мэдрэлийн мэдрэхүй алдагдсан, чихрийн шижинтэй хүмүүс хатгалтын мэдрэмжийг зөв мэдрэхгүй байж болох тул нэмэлт болгоомж шаардлагатай.

Эдгээр нөхцөлийг эмч урьдчилан шалгадаг учраас эмчилгээ эхлэхээс өмнө эрүүл мэндийн байдлаа үнэн зөв мэдээлэх нь маш чухал.

Зүү эмчилгээ хийлгэхээс өмнө юуг анхаарах вэ?

Аливаа эмчилгээний амжилт бэлтгэлээс эхэлдэг. Зүү эмчилгээ хийлгэхээс өмнө эмчдээ дараах зүйлийг заавал хэлээрэй:

• Суурь өвчин: чихрийн шижин, зүрх судас, даралт, цусны бүлэгнэлтийн эмгэг байгаа эсэх.
• Жирэмсэн эсэх, эсвэл жирэмслэхээр төлөвлөж буй эсэх.
• Байнга уудаг эм: ялангуяа цус шингэлэх эм.
• Суулгуулсан төхөөрөмж: зүрхний хэмнэл тохируулагч зэрэг.
• Арьсны байдал: хатгах хэсэгт шарх, туурал, харшил байгаа эсэх.

Мөн эмчилгээний өдөр хэт цатгалан эсвэл хэт өлөн ирэхээс зайлсхийж, тайван амарсан байх нь тохиромжтой. Хэт ядарсан, өлссөн үедээ зүү эмчилгээ хийлгэвэл толгой эргэх, сульдах магадлал өндөрсдөг.

Уромед эмнэлэгт аюулгүй, мэргэжлийн түвшинд эмчлүүлэх нь

Уромед эмнэлэг нь бөөр, дотор, мэдрэл, уламжлалт болон нөхөн сэргээх эмчилгээний чиглэлээр цогц тусламж үзүүлдэг нэгдсэн бүтэцтэй эмнэлэг юм. Бид зүү эмчилгээг ганцхан “зовиур намдаах” арга бус, оношилгоонд суурилсан цогц төлөвлөгөөний нэг хэсэг гэж үздэг.

Манай тасагт хандсанаар та дараах аюулгүй замыг туулна:

1. Эмчийн нарийн үзлэг: Зүү эмчилгээ хийлгэхээс өмнө эмч танд чихрийн шижин, цус бүлэгнэлтийн эмгэг, мэдрэлийн мэдрэхүй алдагдал, арьсны асуудал байгаа эсэхийг шалгана.
2. Шаардлагатай шинжилгээ: Өвдөлтийн жинхэнэ шалтгааныг тодруулахын тулд лаборатори болон дүрс оношилгоог нэг дороос хийнэ.
3. Хяналттай эмчилгээ: Уламжлалт заслуудыг ариун цэврийн шаардлага хангасан орчинд, ариутгасан нэг удаагийн зүүгээр, туршлагатай эмч нар гүйцэтгэнэ.

Хэрэв танд нуруу, үе мөчний өвдөлт архагшсан бол манай эмч нар танд тохирох уламжлалт болон орчин үеийн хавсарсан заслыг зөвлөнө. Нурууны зовиуртай бол зөвхөн зүү эмчилгээнд найдах бус, өдөр тутамдаа нурууны өвдөлт намдаах дасгал-ыг эмчийн заавраар тогтмол хийж хэвших нь урт хугацааны үр дүнг авчирдаг.

Зүү эмчилгээг бусад эмчилгээтэй хэрхэн хослуулах вэ?

Зүү эмчилгээ дангаараа бүх өвчнийг эдгээх “шидэт засал” биш гэдгийг дахин онцлох нь зүйтэй. Түүний бодит давуу тал нь эмийн эмчилгээ, дасгал хөдөлгөөн, физик эмчилгээ зэрэг орчин үеийн аргатай зөв хослох үедээ илэрдэг.

Жишээ нь архаг нурууны өвдөлтийн үед зөвхөн зүү эмчилгээнд найдах бус, өвдөлт намдаах дасгал, зөв биеийн байдал, шаардлагатай бол эмийн эмчилгээг хамт төлөвлөх нь илүү тогтвортой үр дүн авчирдаг. Мигрений хувьд ч зүү эмчилгээг сэдрэлтээс сэргийлэх амьдралын хэв маягийн зөвлөгөө, эмчийн тогтоосон эмтэй хослуулан авч үздэг.

Уламжлалт заслуудын дунд зүү эмчилгээг төөнүүр буюу шарилжны дулааны заслаар нөхөх нь түгээмэл. Булчин, зөөлөн эдийн зовиурт бол бумба эмчилгээ зэрэг өөр аргатай хавсарган төлөвлөх боломжтой. Аль эмчилгээг, ямар дарааллаар, хэдэн удаа хийх нь тухайн хүний онош, биеийн байдлаас хамаардаг.

Тиймээс “хөршид тусалсан” гэдэг шалтгаанаар өөртөө ижил эмчилгээ сонгохын оронд эмчийн үзлэгээр өөрт тохирохыг тодруулах нь хамгийн зөв. Мэдрэлийн гаралтай зовиур, жишээ нь толгой хүрэх, мэдээ алдах шинж илэрч байвал эхлээд мэдрэлийн захын эмгэг зэрэг шалтгааныг эмчийн үзлэгээр ялгах шаардлагатай.

Түгээмэл асуулт, хариулт (FAQ)

Зүү эмчилгээ хийлгэхэд өвдөх үү?

Хэрэглэдэг зүү нь үсний ширхэг шиг маш нарийн тул өвдөлт ерөнхийдөө бага, тариа хийлгэхээс ч бага байдаг. Хатгасан хэсэгт бүдэг өвдөлт, хүндрэл, дулаахан мэдрэмж төрж болох ч энэ нь хэвийн үзэгдэл. Хэт хурц өвдөлт төрвөл эмчдээ шууд хэлээрэй.

Зүү эмчилгээ юунд хамгийн сайн тусалдаг вэ?

Хамгийн их нотолгоотой хэрэглээ нь архаг өвдөлт — нуруу, хүзүүний өвдөлт, үе мөчний остеоартрит, мигрень зэрэгт өвдөлт намдаахад туслах магадлалтай. Гэхдээ энэ нь үндсэн эмчилгээг орлохгүй, эмчийн зөвлөгөөтэйгөөр хавсарган хэрэглэх нэмэлт засал юм.

Хэдэн удаа хийлгэвэл үр дүн гардаг вэ?

Ихэвчлэн ганц удаагаар бус, эмчийн тогтоосон курсын дагуу хэд хэдэн удаа хийлгэснээр үр дүн ажиглагддаг. Ерөнхийдөө дор хаяж таван удаа хийлгэж байж үр дүнг үнэлэхийг зөвлөдөг. Курсын урт, давтамжийг эмч таны онош, биеийн байдалд тохируулан тодорхойлно.

Зүү эмчилгээ ба төөнүүрийн ялгаа юу вэ?

Зүү эмчилгээ нь идэвхт цэгүүдэд нарийн зүү хатгаж нөлөөлдөг бол төөнүүр нь шарилжны дулаанаар тухайн цэгүүдийг сэргээдэг. Энэ хоёрыг хамтад нь хэрэглэхийг зүү төөнүүр засал гэдэг бөгөөд эмч таны биеийн байдалд тохируулан аль нэгийг, эсвэл хосолсон хэлбэрийг сонгодог.

Жирэмсэн үедээ зүү эмчилгээ хийлгэж болох уу?

Зарим идэвхт цэг умайн агшилтыг өдөөж болзошгүй тул жирэмсэн үедээ дур мэдэн зүү эмчилгээ хийлгэж болохгүй. Зөвхөн энэ талаар туршлагатай, мэргэшсэн эмчийн хяналтад, зөвшөөрөгдсөн цэгт хийх шаардлагатай. Тиймээс жирэмсэн эсэхээ эмчдээ заавал мэдэгдээрэй.

Гэртээ өөрөө зүү хатгаж болох уу?

Болохгүй. Ихэнх идэвхт цэг амин чухал эрхтэн, судас, мэдрэлд ойр байрладаг тул буруу хатгавал халдвар авах, эрхтэн цоолох, мэдрэл гэмтээх аюултай. Зүү эмчилгээг зөвхөн мэргэжлийн зөвшөөрөлтэй эмч, ариутгасан хэрэгслээр хийлгэх ёстой.

Уромед эмнэлэгт хэзээ хандах вэ?

Хэрэв танд нуруу, хүзүү, үе мөчний архаг өвдөлт удаан хугацаанд арилахгүй байгаа бол, эсвэл мигрень төрлийн толгой өвдөлт таны амьдралын чанарыг бууруулж байвал дур мэдэн өөрийгөө эмчлэхээр яарах хэрэггүй. Уромед эмнэлгийн уламжлалт болон нөхөн сэргээх эмчилгээний тасагт хандсанаар та мэргэжлийн эмчийн оношилгоонд хамрагдах боломжтой.

Манай эмнэлэгт ирснээр танд тохирох уламжлалт болон орчин үеийн хавсарсан эмчилгээний төлөвлөгөөг гаргаж өгнө. Бид таны эрүүл мэндийг шинжлэх ухааны үндэслэлтэй, хамгийн аюулгүй аргаар сэргээхэд тусална.

Холбоотой мэдээлэл

Бидний үйлчилгээ