Танилцуулга
Эмэгтэйчүүдийн 30-50% нь амьдралынхаа аль нэг үед шээс задгайрахтай тулгардаг (NIH-International Urogynecological Association мэдээлэл). Гэвч энэ асуудал нь “хөгшрөлтийн зайлшгүй хэсэг” биш, эмчлэгдэх боломжтой эмгэг юм.
Олон эмэгтэй уушгийнхаа дотор: – Инээх, ханиалгах, найтаах үед шээс гоожих – Дасгал хийх үед шээс гоожих – Бие засах өрөөг хүртэл хүрэхгүй байх
гэх мэт асуудалтай байдаг ч ичих, удаа давтагдсаны улмаас эмчид хандахаас цааргалдаг. Энэ нийтлэлд орчин үеийн эмчилгээний 3 үндсэн арга болон Уромед эмнэлгийн урологийн эмч нарын зөвлөмж-ийг танилцуулж байна.
Шээс задгайралын 3 үндсэн төрөл
Эмчилгээний арга нь төрлөөс хамаарна:
1. Стресс инконтиненс (SUI)
- Шинж тэмдэг: Хэвлийн доторх даралт нэмэгдэхэд (инээх, ханиалгах, нэгийг хөнгөн өргөх) шээс гоожих
- Шалтгаан: Аарцагны ёроолын булчин суларсан (төрөлт, цэвэршилт, илүүдэл жин, удаан суух ажил)
2. Шаардлагат инконтиненс (Urge incontinence)
- Шинж тэмдэг: Гэнэт хүчтэй шээс хүрэх мэдрэмж, бие засах хүртэл барьж чадахгүй
- Шалтгаан: Давсагны хэт идэвхжил (overactive bladder)
3. Холимог төрөл (Mixed)
- Хоёр шинж зэрэг илрэх
Анхдагч алхам: Уромед эмнэлгийн урологичын үзлэг + давсагны функциональ шинжилгээ (urodynamics) хийж төрлийг нь тогтоох. Учир нь эмчилгээ нь огт өөр.
Эмчилгээний арга #1 — Аарцагны ёроолын дасгал (Кегелийн дасгал)
Хэнд тохиромжтой: Стресс инконтиненс, хөнгөн-дунд хэлбэр
Үр дүн: 60-70% эмэгтэй 12 долоо хоногийн дотор мэдэгдэхүйц сайжирна (BJU International, 2020 он, Cochrane Review).
Хэрхэн зөв хийх вэ?
Алхам 1: Зөв булчинг олох Шээж байх үед урсгалаа зогсоохыг оролд. Энэ үед чангардаг булчин нь Кегелийн булчин. (Зөвхөн нэг удаа практик дээр туршаад, ер нь шээж байхдаа зогсоохгүй.)
Алхам 2: Дасгалын хөтөлбөр – 5 секунд чангал → 5 секунд тайл – 10 удаа давт = 1 эгнээ – Өдөрт 3 эгнээ (өглөө, өдөр, орой)
Алхам 3: 4 долоо хоногийн дараа хүндрүүлэх – 10 секунд чангал → 10 секунд тайл – Зогсоо/суусан/хэвтсэн янз бүрийн байрлалд
Биофидбэк аппарат
Уромед эмнэлгийн нөхөн сэргээх тасагт биофидбэк (biofeedback) аппарат ашиглан Кегелийн булчинг зөв хөдөлгөж байгаа эсэхийг дэлгэцэн дээр харуулна. Гэртээ дасгал хийхээс 3 дахин үр дүнтэй гэж судалгаанд гарсан.
Эмчилгээний арга #2 — Эмчилгээ ба эм
Хэнд тохиромжтой: Шаардлагат инконтиненс, давсагны хэт идэвхжил
Антихолинергик эм
- Үндсэн эм: oxybutynin, tolterodine, solifenacin
- Үйлдэл: Давсагны булчингийн эрчимтэй агшилтыг бууруулна
- Гаж нөлөө: Ам хатах, өтгөн хатах, нүд бүдэгрэх
Бета-3 агонист (mirabegron)
- Гаж нөлөө бага шинэ үеийн эм
- Цусны даралт ихтэй өвчтөнд анхаарал
Орон нутгийн эстроген (цэвэршилтээс хойшхи эмэгтэйчүүдэд)
- Үтрээний эстрогенийн крем эсвэл цагираг
- Шээсний сувгийн эд эсийг сайжруулна
Чухал: Эдгээр эмийг зөвхөн эмчийн жороор, мөн шинжилгээний дараа авна. Өөрөө эм авч уухгүй. Холбогдох сэдэв: Цистит — давсагны үрэвсэл, Бөөр өвдөх шалтгаан.
Эмчилгээний арга #3 — Орчин үеийн мэс заслын бус шийдлүүд
Эмчилгээний эхний 2 шатнаас үр дүн муу гарвал:
а) PRP (Цусны бялзухайн ширхэгээр баяжсан плазма)
Өөрийн цуснаас бялзухайн ширхэг ялгаж аарцагны ёроолд тарьдаг. Эд эсийг сэргээдэг. Сар бүр 1 удаа, 3 удаа.
б) Лазер эмчилгээ (CO2 эсвэл Erbium YAG)
Үтрээний хана болон шээсний сувгийн коллагены үйлдвэрлэлийг идэвхжүүлдэг. 4-6 долоо хоногийн зайтай 3 удаа.
в) Радио долгионы эмчилгээ (RF)
Шээсний сувгийн булчингийн уян хатан байдлыг сэргээнэ.
г) Ботокс тарилга (хэт идэвхжилтэй давсагны үед)
Давсагны булчинд тарьдаг. Үр дүн 6-9 сар хадгалагдана.
Хэзээ мэс заслын тухай ярих вэ?
Дээрх 3 шат нь үр дүнгүй болсон, хүнд хэлбэрийн стресс инконтиненстэй өвчтөнд:
- TVT (tension-free vaginal tape) — Алтан стандарт (gold standard)
- TOT (transobturator tape) — Ижил төрлийн жижиг хагалгаа
Уромед эмнэлэг мэс зэс хийдэггүй боловч, хагалгаа шаардлагатай тохиолдолд бид түншлэлийн төв рүү шилжүүлдэг.
Гэртээ хийж чадах 5 өөрчлөлт
Эмчилгээний хажуугаар амьдралын хэв маягаа өөрчилбөл үр дүн хэд дахин нэмэгдэнэ:
- Жин буулгах — 5-10% жин хасахад инконтиненсийн давтамж 50%-иар буурдаг
- Кофеин, согтууруулах ундаа хязгаарлах — давсаг үрэвсүүлдэг
- Хүчтэй цэвэрлэгээний бодис, үнэртэн ашиглахгүй — үтрээний рН-ийг өөрчилдөг
- Утаа татахгүй — ханиалгахаас үүсэх стресс инконтиненс
- Шээх хуваарь баримтлах — 2-3 цаг тутамд бие засах (давсагыг “сургах”)
FAQ — Түгээмэл асуултууд
Асуулт 1: Шээс задгайрах нь зөвхөн хөгшин эмэгтэйчүүдэд тохиолддог уу? Үгүй. 25-40 насны эмэгтэйчүүдийн 25% нь стресс инконтиненстэй. Ялангуяа төрсний дараа.
Асуулт 2: Кегелийн дасгалыг үр дүн гарахад хэр удаан хугацаа шаардагдах вэ? 6-12 долоо хоног тогтмол хийсний дараа эхний өөрчлөлт мэдрэгдэнэ. 3-6 сард үндсэн үр дүнд хүрнэ.
Асуулт 3: Урологичид хандвал юу хийдэг вэ? Эхний үзлэгт: эмнэлзүйн үнэлгээ, шээсний шинжилгээ, шээсний дараах үлдэгдэл хэмжилт (PVR), urodynamics шинжилгээ. Дараа нь хувийн эмчилгээний төлөвлөгөө.
Асуулт 4: Эмчилгээний нийт өртөг хэдэн төгрөг вэ? Кегел + эм нь хямд (15,000-50,000₮ сард). PRP/лазер 250,000-450,000₮ нэг удаагийн. Утсаар лавлах нь хамгийн зөв.
Асуулт 5: Шээсний хэрэгсэл (pad) ашиглах нь буруу гэж үү? Богино хугацаанд буюу эмчилгээний явцад зүгээр. Гэхдээ эцсийн шийдэл биш, шалтгааныг нь эмчлэх нь зөв.
Холбогдох нийтлэлүүд: Цистит: давсагны үрэвсэл · Бөөрөө эрүүл байлгах 5 алхам · Уламжлалт эмчилгээний эртний аргууд
