Танилцуулга
Бөөрний архаг дутагдалтай олон өвчтөн “хөдөлгөөн хийвэл бөөр минь дараа муудна” гэж бодон, зөвхөн орондоо хэвтэх нь зөв гэж үздэг. Үнэн хэрэгтээ зөв сонгосон, дунд зэргийн ачаалалтай дасгал хөдөлгөөн нь:
- Цусны даралтыг тогтворжуулна
- Зүрх судасны эрсдэлийг бууруулна (бөөр муудсан хүний 1-р шалтгаан)
- Булчингийн масс хадгална (диализаар алдагддаг)
- Унтгүйдэл, ядаргааг бууруулна
- Сэтгэл санааг тогтворжуулна
Уромед эмнэлгийн бөөр дотрын эмч нар + нөхөн сэргээх багийн зөвлөмжөөр бэлтгэсэн энэ нийтлэлд бөөрний дутагдалтай хүн өдөр бүр аюулгүй хийж болох 5 төрлийн дасгалыг танилцуулж байна.
Яагаад хөдөлгөөн хэрэгтэй вэ?
Бөөрний архаг дутагдалтай (CKD) өвчтөн дунджаар:
- 60 наснаас доош ч булчингийн масс 30%-иар буурсан байдаг (sarcopenia)
- Зүрхний өвчнөөр нас барах эрсдэл 5-10 дахин өндөр
- Энергийн түвшин маш бага (uremic fatigue)
KDIGO (Kidney Disease: Improving Global Outcomes) удирдамжийн дагуу долоо хоногт 150 минутын дунд эрчимтэй аэробик дасгал + 2 удаагийн эсэргүүцлийн дасгал нь CKD-ийн бүх үе шатанд (хэт хүндэрч диализ хийгдээгүй бол) аюулгүй гэж тогтоогдсон.
Дасгал #1 — Алхалт (өдөрт 20-30 минут)
Хэн хийж болох: CKD 1-5 үе шат, диализ хийлгэж буй ч өвчтөн (диализ хийсэн өдрөөсөө бусад өдөр)
Хэрхэн: – Өглөө хооллож, эм уусны дараа 30-60 минутын дараа эхлэх – Зүрхний цохилт өндөржөөгүй, ярих чадвартай хэвээр байх “ярилцах хурд” – Сараалжтай зам биш, хавтгай газраар (унаж эрсдэх) – Ус 200-300 мл-ийг эмчийн зөвшөөрсөн өдөр тутмын шингэний нийт хэмжээний дотор уух
Анхаар: Хөл хавдсан үед алхалтын зайг хагас болго.
Дасгал #2 — Усан дасгал (бассейн)
Хэн хийж болох: Үе мөч өвдөлттэй, илүүдэл жинтэй, зүрхний хямралтай хосолсон бөөрний дутагдалтай
Яагаад тохиромжтой: Усан дасгалд бие 90% хөнгөрөх тул үе мөчинд ачаалал бараг очдоггүй. Цусны даралт тогтворжуулдаг, хавагнал бууруулдаг.
Хэрхэн: – 7 хоногт 2-3 удаа, нэг удаа 30 минут – Усны халуун 28-30°C (хэт халуун зүрхэнд ачаалалтай) – Бассейний усны цэвэршилт чухал (СБД-ийн стандартад нийцсэн)
Анхаар: Диализ хийсэн өдөр бассейнд орохгүй (катетер, фистулийн халдвар).
Дасгал #3 — Хөнгөн жинтэй эсэргүүцлийн дасгал
Хэн хийж болох: CKD аль ч үе шатны өвчтөн, эмчийн зөвшөөрөл шаардлагатай
Яагаад чухал вэ: Бөөрний дутагдлын үед булчингийн масс хурдан алдагддаг. Үүнийг “Protein-energy wasting” гэдэг бөгөөд нас баралтын гол шалтгаануудын нэг.
Энгийн хөтөлбөр (өдөрт 15 минут, 7 хоногт 2-3 удаа):
- Сандал дээр суугаад хөл өргөх — 10 удаа × 2 эгнээ
- Хана түшиж зогсоод бөхийх (squat) — 8 удаа × 2 эгнээ
- 1-2 кг гартай гар дээш өргөх — 10 удаа × 2 эгнээ
- Хэвлийн дасгал (хэвтээ дугуй хөдөлгөөн) — 10 удаа × 2 эгнээ
Анхаар: Цусны даралт ихсэх үед амьсгал барихгүй (Valsalva). Ачаалал хэт хүндрэхэд зогс.
Дасгал #4 — Йог ба сунгалт
Хэн хийж болох: Стресстэй, унтгүйдэлтэй, толгойн өвдөлттэй бөөрний өвчтөн
Яагаад тохиромжтой: Стресс нь кортизол өсгөж, цусны даралт ихэсгэн бөөрөнд шууд ачаалалтай. Йог нь парасимпатик мэдрэлийн системийг идэвхжүүлж даралт бууруулна.
Аюулгүй позууд: – Хүүхдийн поз (Balasana) – Сандал дээр сууж бөхийх – Хэвтэж хөл хананд тулгах (Viparita Karani) — диализ хийлгээгүй өвчтөн – Амьсгалын дасгал (Pranayama 4-7-8 техник)
Хориотой позууд: Толгойгоор зогсох (Sirsasana), мөрөөр зогсох (Sarvangasana) — толгой руу цус ороход даралт огцом ихэсдэг.
Дасгал #5 — Тай чи / Цигун (уламжлалт хөдөлгөөн)
Хэн хийж болох: Ахмад настан, унаж бэртэх эрсдэлтэй, тэнцвэр алдсан өвчтөн
Эрдэм шинжилгээний нотолгоо: 2019 онд Kidney International Reports сэтгүүлд хэвлэгдсэн судалгаагаар тай чи 12 долоо хоног хийсэн CKD 3-4 үе шатны өвчтнүүдийн eGFR (бөөрний шүүлтийн хурд) тогтворжсон, амьдралын чанарын үнэлгээ 28%-иар сайжирсан.
Уромед эмнэлгийн уламжлалт нөхөн сэргээх тасаг энэ төрлийн дасгалд тусгай хөтөлбөртэй.
Аюулгүй байдлын ерөнхий 7 дүрэм
- Эмчийн зөвшөөрлөөр л эхлэх — ялангуяа CKD 4-5 үе шатанд
- Зүрхний цохилтоо хяна — (220 – нас) × 0.6 = таны дээд хязгаар
- Цус тогтворжуулагч (антикоагулянт) хэрэглэдэг бол — унах эрсдэлтэй спорт хориотой
- Шингэн алдалт (dehydration) хориотой — гэхдээ хэт уухгүй
- Ажилласныхаа дараа шээсний өнгө хяна — улаан шар = миоглобин = бөөрөнд аюултай. Шууд эмчид
- Хавдар, амьсгаадалт, толгой эргэх үед яаралтай зогс
- Диализийн өдөр — хүнд дасгал хориотой
FAQ — Түгээмэл асуултууд
Асуулт 1: Диализ хийлгэж байгаа хүн дасгал хийж болох уу? Болно. Гэхдээ диализ хийсэн өдрөөсөө бусад өдөр, фистул эсвэл катетер тал руу ачаалал өгөхгүй байх. Уромед эмнэлгийн нөхөн сэргээх эмч таныг үзээд хувийн хөтөлбөр гаргана.
Асуулт 2: Бөөрний чулуутай хүн ямар дасгал хийж болохгүй вэ? Чулуу шилжих эрсдэлтэй огцом доргиотой дасгал (морь унах, рашид, бат гэх мэт) болон амьсгал барьдаг хүнд жингийн дасгал хориотой. Алхалт, усан дасгал нь ихэвчлэн зөвшөөрөгдөнө.
Асуулт 3: Хичнээн удаан хийх ёстой вэ? Эхлэл өдөрт 10 минутаас. 4 долоо хоногт 30 минут хүртэл нэмнэ. Долоо хоногийн нийт цаг 150 минут (KDIGO зөвлөмж).
Асуулт 4: Дасгалын дараа уураг шингээгч (protein shake) уувал болох уу? Бөөрний дутагдалтай хүний уургийн хязгаарлалт 0.6-0.8 г/кг/өдөр. Урьдчилан эмчтэйгээ зөвлөлдөхгүйгээр уураг шингээгч уухгүй.
Асуулт 5: Дасгал хийсний дараа цусны даралт буурвал юу хийх вэ? Дунд зэргийн бууралт хэвийн. 90/60 mmHg-ээс доош буусан, толгой эргэсэн бол суугаад 200 мл ус ууж амрах. Давтагдвал эмчид яаралтай хандах.
Холбогдох нийтлэлүүд: Бөөрөө эрүүл байлгах 5 алхам · Бөөрний түүдгэнцрийн үрэвслээс сэргийлэх 8 арга · Оффисын үед хийх 5 дасгал
