Хеликобактер: Ходоодны үрэвсэл, шархлааны гол шалтгааныг үндсээр нь эмчлэх заавар

Танилцуулга

Өглөө сэрэхэд л ходоод орчмоор хүнд оргиж, өдрийн хоолны дараа гэдэс дүүрэн цанхайж, шөнө дунд ходоод хорсож өвдөх зовиур танд танил уу? Манай улсын 25-55 насны залуус, дунд эргэм насныхны дунд “Миний ходоод угаас л ийм эмзэг, ходоодны үрэвсэлтэй” гэж бодон, өвчин намдаах эсвэл ходоодны хүчил дарагч эм уугаад өнгөрөөх явдал маш түгээмэл байдаг. Ходоодны өвдөлтийг насан туршдаа дагаж явах ёстой “хувь тавилан” мэтээр хүлээн авч, зүгээр л дасан зохицож амьдрах нь хамгийн том эндүүрэл юм.

Үнэн хэрэгтээ таныг байнга зовоож, амьдралын чанарыг тань бууруулж буй тэрхүү архаг үрэвсэл, шархлааны цаана бүрэн эмчлэгдэх боломжтой нэгэн жижигхэн бичил биетэн нуугдаж байдаг. Тэр бол дэлхий нийтээрээ тэмцэж буй хеликобактер (H. pylori) хэмээх нян юм. Энэхүү нян нь ходоодны салстыг гэмтээж, урт хугацаандаа илүү ноцтой хүндрэлүүдийг үүсгэх гол аюул болдог.

Ходоодны өвдөлтөөс ангижрах зам нь ердөө л гурван тодорхой алхмаас бүрдэнэ: * Үнэн зөв оношилгоо, шинжилгээ хийлгэх * Эмчийн заавраар тууштай эмчилгээний курс хийх * Эмчилгээний дараа дахин шалгаж, нян устсаныг баталгаажуулах

Энэхүү дэлгэрэнгүй нийтлэлээр бид хеликобактер гэж яг юу болох, түүнийг хэрхэн илрүүлж, ямар аргаар бүрэн устгадаг талаар анагаах ухааны баталгаат эх сурвалж болон Монгол орны бодит нөхцөл байдалд тулгуурлан зөвлөх болно.

Хеликобактер (H. pylori) гэж юу вэ?

Хеликобактер пилори (H. pylori) нь хүний ходоод болон дээрх гэдэсний салст бүрхэвчид суурьшин амьдардаг, мушгиа хэлбэртэй нэгэн төрлийн нян юм. Хүний ходоод нь хоол боловсруулах үүрэгтэй маш хүчтэй хүчиллэг орчин учраас тэнд ямар ч бактер амьдрах боломжгүй гэж урьд өмнө нь үздэг байв. Гэвч хеликобактер нь энэхүү хүнд нөхцөлд амьд үлдэх онцгой чадварыг эзэмшсэн байдаг.

Энэхүү нян нь ходоодны хүчлийг саармагжуулах тусгай фермент (уреаза) ялгаруулж, өөрийнхөө эргэн тойронд аюулгүй, хүчил багатай “хамгаалалтын бүрхүүл” үүсгэдэг. Ингэж амьд үлдсэнийхээ дараа ходоодны хамгаалалтын салст давхарга руу шурган орж, тэндээ үүрлэн суурьшдаг байна. Салст бүрхэвчинд шигдсэн нян нь ходоодны ханыг хамгаалалтгүй болгож, улмаар архаг үрэвсэл үүсгэж эхэлдэг.

Дэлхийн нийт хүн амын талаас илүү хувь нь энэхүү нянгийн халдвартай байдаг. Энэ нь хүн төрөлхтний дунд тохиолдож буй хамгийн түгээмэл архаг нянгийн халдварт тооцогддог. Ихэнх тохиолдолд халдвар авснаа мэдэлгүй олон жил явдаг нь энэ нянгийн “нууцлаг” шинж чанартай холбоотой юм.

Халдвар хэрхэн дамждаг вэ?

Хеликобактерийн халдвар нь ихэвчлэн бага насанд, гэр бүлийн орчинд дамжих магадлал өндөр байдаг. Монголчуудын хувьд гэр бүлээрээ нэг аяга таваг дундаа хэрэглэх, хүүхдээ амаараа хооллох, ариун цэврийн дэглэм дутуу сахих зэрэг нь халдвар тархах гол нөхцөл болдог байна.

Халдвар дамжих үндсэн замуудыг дараах байдлаар тодорхойлдог:

1. Шүлсээр дамжих халдвар: Халдвартай хүний шүлсээр дамжин аяга халбага хуваалцах, үнсэлцэх зэргээр халдварлана.
2. Бохирлогдсон хоол хүнс, ус: Бохирдсон ус уух, дутуу угаасан жимс ногоо хэрэглэх үед нян биед нэвтэрдэг.
3. Ариун цэврийн дутагдалтай орчин: Бие зассаны дараа гараа дутуу угаах, эсвэл өтгөнөөр бохирлогдсон орчинтой харьцах зэрэгт халдвар авна.

Монгол Улсын хэмжээнд ходоодны шархлаа болон ходоодны үрэвсэл (гастрит)-ийн тохиолдлуудын ойролцоогоор 80 хувь нь яг энэ хеликобактерийн халдвараас үүдэлтэй байдаг гэсэн тоо баримт бий. Иймд гэр бүлийн нэг гишүүн халдвартай нь тогтоогдвол бусад гишүүд ч мөн адил шинжилгээ өгөх нь зүйтэй байдаг.

Хеликобактерийн халдварын үед илрэх шинж тэмдгүүд

Хэдийгээр дэлхийн хүн амын талаас илүү нь энэ халдвартай байдаг ч, тэдгээрийн ихэнх хувьд нь ямар нэгэн илэрхий зовиур, шинж тэмдэг илэрдэггүй. Харин халдвар авсан нийт хүмүүсийн ердөө 5-10 хувьд нь л ходоодны үрэвсэл, шархлааны шинж тэмдгүүд идэвхтэй илэрдэг байна.

Хэрэв танд дараах шинж тэмдгүүд тогтмол илэрч байгаа бол хеликобактерийн шинжилгээ өгөх цаг болжээ:

• Ходоод орчмоор өвдөх, хуйхлах: Ялангуяа хоол идсэний дараа эсвэл шөнө дунд ходоод хоосон байх үед хүчтэй өвдөх.
• Гэдэс дүүрэх, цанхайх: Хоолны хэмжээнээс үл хамааран хэвлий хэсгээр дүүрч оргих.
• Дотор муухайрах, бөөлжих: Тогтмол дотор эвгүйрхэх, заримдаа хоолны дараа бөөлжих хүсэл төрөх.
• Хэхрэх, цээж хорсох: Ходоодны хүчил ихэссэн мэт мэдрэмж төрж, байнга хэхрэх.
• Хоолны дуршил буурах, хурдан цадах: Хэдхэн халбага хоол идэхэд л ходоод дүүрч, цадсан мэт болох.
• Хар өтгөн гарах: Энэ нь ходоод эсвэл дээрх гэдсэнд шарх үүсэж, дотуур цус алдаж буйн маш аюултай дохио юм.

Зарим тохиолдолд хэвлийн дээд хэсгийн өвдөлтийг ходоодны өвчин гэж андууран хугацаа алдах тохиолдол гардаг. Жишээлбэл, цөс болон нойр булчирхайн үрэвсэл нь ходоодны өвдөлттэй ижил төстэй шинж тэмдгээр илэрч болдог тул нарийн мэргэжлийн эмчид хандаж, ялган оношлуулах нь хамгийн чухал юм. Мөн хэвлийн хөндийн бусад эрхтнийг тодруулахын тулд эмчийн заавраар гэдэсний эхо шинжилгээнд бэлдэх шаардлага ч гарч болно.

Оношилгооны 4 үндсэн арга: Хеликобактерийг хэрхэн илрүүлэх вэ?

Анагаах ухаанд хеликобактерийн халдварыг илрүүлэх үндсэн дөрвөн төрлийн шинжилгээг ашигладаг. Шинжилгээ бүр өөрийн гэсэн онцлог, давуу талтай байдаг бөгөөд таны биеийн байдалд тохируулан дотрын эмч хамгийн тохиромжтойг нь сонгож өгөх болно.

Шинжилгээ өгөхийн өмнө бэлтгэлээ зөв хангах нь хариу үнэн зөв гарахад шийдвэрлэх нөлөө үзүүлдэг. Та шинжилгээнд орохоос өмнө шинжилгээнд бэлтгэх ерөнхий зааварчилгаатай танилцаж, ялангуяа ходоодны хүчил дарангуйлах эм болон антибиотикийг тодорхой хугацаанд зогсоосон байх шаардлагатайг анхаараарай.

1. Амьсгалын шинжилгээ (Уреазын амьсгалын сорил)

Энэхүү арга нь орчин үед хамгийн үр дүнтэй, өвдөлтгүй бөгөөд хамгийн түгээмэл ашиглагдаж буй оношилгоо юм. Шинжилгээгээр нянгийн ялгаруулж буй тусгай бодисыг таны амьсгалаар дамжуулан илрүүлдэг. Шинжлүүлэгч тусгай шингэн уусны дараа зориулалтын уутанд үлээж шинжилгээг өгнө. Энэ нь эмчилгээ үр дүнтэй болсон эсэхийг хянахад хамгийн тохиромжтой арга юм.

2. Өтгөний шинжилгээ (Антиген илрүүлэх сорил)

Өтгөн дэх хеликобактер нянгийн уургийн хэсгүүдийг (антиген) илрүүлэх шинжилгээ юм. Энэ нь маш найдвартай бөгөөд хүүхэд болон дурандуулах боломжгүй хүмүүст хийхэд нэн тохиромжтой байдаг.

3. Цусны шинжилгээ (Эсрэгбие илрүүлэх сорил)

Хүний биед хеликобактерийн эсрэг үүссэн дархлааны уураг буюу эсрэгбиеийг цуснаас илрүүлэх арга юм. Гэхдээ энэ шинжилгээ нь өмнө нь халдвар аваад эдгэсэн хүмүүсийн цусанд ч эсрэгбие удаан хадгалагддаг тул одоо идэвхтэй халдвартай байгаа эсэхийг тодорхойлоход учир дутагдалтай байдаг. Ерөнхий эрүүл мэндийн байдлыг үнэлэхийн тулд үүнийг цусны ерөнхий шинжилгээний хариу унших ерөнхий үзүүлэлтүүдтэй хамт авч үздэг.

4. Ходоодны дурангийн шинжилгээ (Эдийн дээж авах)

Дурангийн тусламжтайгаар ходоодны салст бүрхэвчийг шууд нүдээр харж хянахын зэрэгцээ сэжигтэй хэсгээс маш жижиг эдийн дээж (биопси) авч, лабораторид шинжлэх арга юм. Энэ нь ходоодонд шархлаа үүссэн эсэх, үрэвслийн зэрэг болон бусад өөрчлөлтийг хамгийн нарийн тодорхойлдог давуу талтай.

Шинжилгээний төрөл	Давуу тал	Хязгаарлалт	Хэзээ сонгох вэ?
Амьсгалын сорил	Өвдөлтгүй, маш өндөр нарийвчлалтай	Шинжилгээний өмнө эм уухаа зогсоох шаардлагатай	Эмчилгээний үр дүнг хянах, анхдагч оношилгоонд
Өтгөний сорил	Хялбар, найдвартай	Өтгөний дээжийг зөв хадгалж авчрах шаардлагатай	Хүүхэд болон өндөр настнуудын оношилгоонд
Цусны шинжилгээ	Хурдан, хүртээмжтэй	Өмнөх хуучин халдварыг ялгаж чаддаггүй	Халдвар авч байсан эсэхийг урьдчилан тандахад
Дурангийн шинжилгээ	Салстыг шууд харж, эсийн шинжилгээ хийнэ	Ажилбар хийхэд бага зэргийн зовиуртай	Шархлаа, цус алдалт, хорт хавдрын сэжигтэй үед

Хеликобактерийн эмчилгээний алтан дүрэм: 14 хоногийн тууштай тэмцэл

Хеликобактерийг устгах эмчилгээ нь зөвхөн нэг эм уугаад дуусдаг зүйл биш юм. Энэ нь нарийн бүдүүвч бүхий хавсарсан эмчилгээг шаарддаг.

Эмчилгээний үндсэн зарчим нь: * Хоёр өөр төрлийн антибиотик: Нянг бүрэн устгах зорилгоор хослуулан хэрэглэнэ. * Ходоодны хүчил дарангуйлагч (PPI): Ходоодны хүчиллэг орчныг бууруулж, антибиотикийн үйлчлэх нөхцөлийг бүрдүүлэх бөгөөд ходоодны салстыг нөхөн төлжих боломжийг олгоно. * Эмчилгээний хугацаа: Эмчилгээг заавал 14 хоногийн турш тасралтгүй, тууштай хийх шаардлагатай.

Эмчилгээний явцад антибиотик ууж байгаа тул хүний биеийн ашигтай бактерууд устаж, хоол боловсруулах зам түр зуур хямарч болно. Иймд эмчилгээний явцад болон дараа нь гэдэсний микробиом-ыг дэмжих, пробиотик хэрэглэх, хоолны дэглэм баримтлах нь маш чухал байдаг.

Анхаарах зүйл: Эмчилгээг дур мэдэн дундаас нь орхих, тунг алгасах нь нянг устгахгүйгээр барахгүй, тухайн антибиотикт тэсвэртэй “супер нян” болон хувирах аюултай. Тиймээс эмчийн бичиж өгсөн жорыг цаг минутын нарийн хуваариар уух хэрэгтэй.

Эмчилгээний дараах хяналт ба дахин халдвараас сэргийлэх нь

Эмийн курсийг ууж дууссан уншигчдын гаргадаг хамгийн түгээмэл алдаа бол “Одоо зовиургүй болчихсон юм чинь зүгээр” гээд орхих явдал юм. Хеликобактер бүрэн устсан эсэхийг заавал дахин шинжилгээгээр баталгаажуулах ёстой.

• Эмчилгээ дууссанаас хойш хамгийн багадаа 4 долоо хоногийн дараа дахин хяналтын шинжилгээ өгнө.
• Хяналтын шинжилгээнд амьсгалын сорил эсвэл өтгөний шинжилгээг ихэвчлэн ашигладаг.

Хэрэв та эмчилгээгээ зөв, зааврын дагуу хийж дуусгасан бол дараагийн 3 жилийн дотор дахин халдвар авах магадлал 10%-иас бага байдаг.

Дахин халдвар авахаас сэргийлэх энгийн дүрмүүд: 1. Гараа угаах: Хоол идэхийн өмнө, бие зассаны дараа гараа заавал савандаж, багадаа 20 секундийн турш угаах. 2. Хувийн ариун цэвэр: Гэр бүлийн гишүүд тус тусын аяга, халбага, шүдний сойзтой байх. 3. Эрүүл ус, хүнс: Зөвхөн баталгаатай цэвэр ус уух, түүхий хүнсийг сайтар угааж хэрэглэх.

Түгээмэл асуулт, хариулт (FAQ)

1. Хеликобактер заавал хорт хавдар үүсгэдэг үү?

Үгүй. Хеликобактерийн халдвар нь ходоодны хорт хавдар үүсэх эрсдэлийг тодорхой хэмжээгээр нэмэгдүүлдэг нь үнэн боловч халдвартай нийт хүмүүсийн дийлэнх олонхид нь хорт хавдар үүсдэггүй. Тиймээс айж сандралгүйгээр эмчид хандан, зөв эмчилгээ хийлгэхэд хангалттай.

2. Гэр бүлийн нэг гишүүн эмчилгээ хийлгэж байхад бусад нь яах ёстой вэ?

Хеликобактер нь шүлс болон ахуйн замаар маш амархан дамждаг тул гэр бүлийн бусад гишүүд ч мөн адил шинжилгээ өгөх шаардлагатай. Хэрэв бусад гишүүдээс халдвар илэрвэл хамтдаа эмчилгээ хийлгэх нь дахин халдвар авах эрсдэлийг үндсээр нь бууруулдаг.

3. Эмчилгээний явцад ямар хоолны дэглэм барих вэ?

Эмчилгээний 14 хоногийн хугацаанд ходоодны салстыг цочроохгүй байх нь чухал. Хэт халуун, хүйтэн, халуун ногоотой, тосонд шарсан хоол хүнс, кофе, хийжүүлсэн ундаа болон спиртийн төрлийн ундаанаас бүрэн татгалзаарай.

4. Хеликобактерийн эсрэг ардын эмчилгээ үр дүнтэй юу?

Сүүлийн үед янз бүрийн ургамал, тос хэрэглэх зөвлөгөө цахим орчинд их байдаг. Гэвч шинжлэх ухааны үүднээс хеликобактерийг зөвхөн эмчийн заасан тусгай антибиотик болон хүчил дарангуйлагч эмийн хавсарсан курсоор л бүрэн устгах боломжтой юм.

5. Эмчилгээ хийлгэсэн ч яагаад ходоод буцаад өвдөөд байна вэ?

Үүнд хэд хэдэн шалтгаан байж болно. Нэгдүгээрт, эмчилгээ дутуу хийгдсэн эсвэл нян антибиотикт тэсвэртэй байснаас бүрэн устдаагүй байж болно. Хоёрдугаарт, нян устсан ч ходоодны салст бүрэн нөхөн төлжиж амжаагүй байж болно. Иймээс заавал хяналтын шинжилгээ өгч, эмчтэйгээ зөвлөлдөх хэрэгтэй.

Уромед эмнэлэгт хэзээ хандах вэ?

Хэрэв танд ходоод өвдөх, гэдэс дүүрэх, цээж хорсох зэрэг зовиур илэрч байгаа бол Уромед эмнэлгийн дотрын нарийн мэргэжлийн эмчид хандаарай. Бид танд дараах оношилгоо, эмчилгээний иж бүрэн тусламжийг үзүүлж байна:

• Дотрын нарийн мэргэжлийн эмчийн зөвлөгөө, үзлэг
• Лабораторийн дэвшилтэт тоног төхөөрөмжөөр хеликобактер илрүүлэх үнэн зөв шинжилгээ
• Хувь хүний биеийн онцлогт тохирсон 14 хоногийн эмчилгээний төлөвлөгөө
• Эмчилгээний үр дүнг хянах дараагийн шатны хяналт

Бид таны цаг хугацааг хэмнэж, нэг дороос чанартай, найдвартай тусламж үйлчилгээ авах нөхцөлийг бүрдүүлсэн. Та өөрийн болон хайртай дотны хүмүүсийнхээ ходоодны эрүүл мэндийг мэргэжлийн эмчид даатгаарай.

Холбоотой мэдээлэл

Бидний үйлчилгээ