Төөнүүр эмчилгээ гэж юу вэ — юуг эмчилдэг, хэрхэн хийгддэг, хэнд хориотой вэ?

Танилцуулга

Таны нуруу чилж, үе мөчөөр тань хүйт оргин өвддөг үү? Эсвэл бие даарч, “хий ихэссэн” мэт санагдан, ядарч сульдаад байна уу? Монголчууд бид ийм зовиур илрэх үед уламжлалт анагаах ухааны цаг хугацаагаар шалгарсан аргуудыг хамгийн түрүүнд санадаг билээ.

Тэдгээр аргуудын дотроос биеийн дулааныг тэтгэдэг гэдгээрээ төөнүүр засал хамгийн алдартай нь юм. Гэвч энэ эмчилгээг хаана, хэрхэн хийлгэх вэ гэдэг дээр хүмүүс ихэвчлэн эргэлздэг. Массажны газар уу, уламжлалтын эмнэлэг үү, эсвэл орчин үеийн эмнэлэг үү гэдгээ шийдэж чадахгүй байгаа бол энэ нийтлэл танд тусална.

Энэхүү хөтөч нийтлэлээр бид дараах гол асуултуудад хариулна:

• Төөнүүр засал гэж яг юу вэ, хэрхэн хийгддэг вэ?
• Шинжлэх ухааны судалгаагаар юу нь батлагдаж, уламжлалт ойлголтоос юугаараа ялгардаг вэ?
• Төөнүүр хийлгэхэд ямар гаж нөлөө, эрсдэл гарч болох вэ?
• Энэ эмчилгээг ямар хүмүүс огт хийлгэж болохгүй вэ?

Төөнүүр эмчилгээ гэж юу вэ?

Төөнүүр (moxibustion) нь эртний Хятадын уламжлалт анагаах ухаанаас гаралтай, гаднаас үзүүлэх эмчилгээний нэгэн өвөрмөц төрөл юм. Энэ эмчилгээ нь шарилжны (moxa) ноолуурыг шатааж, түүнээс гарах дулааны хүчээр биеийн тодорхой идэвхт цэгүүдийг сэргээх замаар явагддаг.

Олон нийтийн дунд үүнийг “зүү төөнүүр” гэж хамтатган нэрлэх нь түгээмэл. Хэдийгээр зүү эмчилгээтэй уялдуулан хэрэглэх тохиолдол их боловч энэ хоёр нь зарчмын хувьд өөр өөр аргууд юм — нэг нь дулаан, нөгөө нь зүүгээр идэвхт цэгт нөлөөлдөг. Хэрэв та манай уламжлалт эмчилгээний тасаг-т хандвал эмч таны биеийн онцлогт тохируулан эдгээр аргуудыг дангаар нь эсвэл хавсарч хийх эсэхийг шийддэг.

Уламжлалт анагаах ухаанд төөнүүрийг биеийн “хий, бадган, хүйтэн” шинжийн өвчнийг анагаахад хамгийн тустай гэж үздэг. Шарилжны дулаан нь арьсны гүнд нэвтэрч, биеийн хүйтнийг хөөн, эрчим хүчний урсгалыг тэнцвэржүүлдэг хэмээн уламжлалаар тайлбарладаг байна.

Шарилж (moxa) гэж ямар ургамал вэ?

Төөнүүрийн гол түүхий эд бол шарилж (олон улсад “moxa” гэж нэрлэдэг) хэмээх ургамал юм. Хатаасан шарилжны навчийг нунтаглаж, ноолуур маягийн зөөлөн масс болгодог бөгөөд яг үүнийг л шатааж дулаан гаргадаг.

Шарилжийг сонгодог болсон нэг шалтгаан нь удаан, жигд шатаж, тогтвортой дулаан ялгаруулдагт оршино. Энэ дулаан нь галын шар дөл шиг огцом биш, харин арьсанд зөөлөн нэвчих чанартай гэж уламжлалаар үздэг. Гэхдээ шатах явцад утаа гардаг тул сайн агааржуулалт, утаа зайлуулах систем чухал болдог.

Зарим орчин үеийн эмнэлэг утаагүй (нүүрсжүүлсэн шарилжны) саваа, эсвэл цахилгаан халаагуурт хувилбар ашигладаг болсон нь утаанаас үүдэх ханиалга, харшлыг бууруулах зорилготой. Аль хувилбар, ямар багажаар хийх нь тухайн эмнэлгийн стандарт, өвчтөний биеийн байдлаас хамаарна.

Төөнүүр эмчилгээг хэрхэн хийдэг вэ?

Төөнүүр эмчилгээг хийх хоёр үндсэн арга байдаг бөгөөд тэдгээр нь арьсанд хүрэх байдлаараа ялгагдана. Эмчилгээний үр дүн болон аюулгүй байдал нь эдгээр аргыг хэрхэн зөв сонгож, хэрэглэхээс шууд хамаарна.

Шууд төөнүүр

Энэ арга нь шарилжны жижиг боргоцойг арьсан дээр шууд тавьж асаах замаар хийгддэг. Дулаан нь арьсанд гүн мэдрэгдэх үед эмч түүнийг цаг тухайд нь авдаг. Энэ нь маш нарийн мэдрэмж, ур чадвар шаарддаг тул зөвхөн мэргэшсэн эмчийн хяналтад хийгдэх ёстой.

Шууд бус төөнүүр

Энэ нь орчин үед хамгийн түгээмэл бөгөөд аюулгүйд тооцогддог арга юм. Үүнийг дотор нь хоёр хуваан үздэг:

1. Шарилжны боргоцой эсвэл тусгай зориулалтын савааг арьснаас тодорхой зайд барьж, дулаацуулах замаар төөнөх.
2. Арьс болон шарилжны хооронд өтгөн зүсэм саармаг давхарга тавьж, дулааныг зөөлрүүлэн дамжуулах. Саармаг давхаргад ихэвчлэн сонгино, сармис, эсвэл давс зэрэг байгалийн бүтээгдэхүүн ашигладаг.

Аль ч тохиолдолд шарилж шатах үедээ утаа гаргадаг тул сайн агааржуулалттай, тусгай зориулалтын өрөөнд хийх нь чухал.

Юуг эмчилдэг вэ: уламжлалт ойлголт ба орчин үеийн шинжлэх ухаан

Монголчуудын дунд төөнүүр нь “хий гаргах, бие дулаацуулах, цусны эргэлт сайжруулах” үйлчилгээтэй гэдгээрээ алдартай. Эдгээр нь уламжлалт анагаах ухааны онол бөгөөд орчин үеийн эмнэлзүйн нотолгоогоор бүрэн батлагдаагүй гэдгийг шинжлэх ухаанч байдлаар ялгаж ойлгох хэрэгтэй.

Биеийн идэвхт цэгт суурилсан эдгээр аргуудын үр нөлөөг судалсан орчин үеийн судалгаануудын дүн харьцангуй холимог байдаг. Зарим төрлийн өвдөлтийг намдаахад тус болж болзошгүй гэж үздэг ч өндөр чанартай нотолгоо одоогоор хязгаарлагдмал. Тиймээс төөнүүрийг үндсэн эмчилгээг орлуулах бус, эмчийн зөвлөгөөтэйгөөр хавсран хэрэглэх нэмэлт засал гэж үзэх нь хамгийн зөв юм.

Эмчилгээний чиглэл	Уламжлалт анагаах ухааны тайлбар	Орчин үеийн нотолгооны байдал
Ургийн буруу байрлал	Гуя, бөгс нь урдаа орсон ургийг эргүүлэхэд хямд, аюулгүй, өвдөлтгүй арга гэж үздэг.	Зарим судалгаанд үр дүнтэй гэж дурддаг ч заавал эх барих эмчийн хяналтад хийх шаардлагатай.
Үе мөчний өвдөлт	Үе мөчний хүйтэн жатгыг хөөж, бадган ба хийн гүйдлийг тэнцвэржүүлнэ.	Өвдөгний доройтол, зөөлөн эдийн гэмтэл, өсгийн өвдөлтөд туслах магадлалтай.
Ходоод, гэдэсний зовиур	Ходоодны галын илчийг тэтгэж, хоол боловсруулалтыг сайжруулна.	Суулгалт, бүдүүн гэдэсний үрэвслийн үед нэмэлт эмчилгээ болгон ашигладаг.
Биеийн сульдал, ядаргаа	Биеийн тамир тэнхээг нэмэгдүүлж, дархлааг дэмжинэ.	Хөгшрөлттэй холбоотой зовиур, архаг ядаргааг намдаахад туслах талтай.

Эдгээрээс гадна уламжлалт эх сурвалжид сарын тэмдгийн үеийн өвдөлт, шээс тогтоомжгүйдэл, эрүүний үений хам шинж, багтраа, шээс хаагдалт болон бүслүүр тууралтын (herpes zoster) үед төөнүүрийг хэрэглэж ирсэн түүхтэй. Хамгийн олон судлагдсан хэрэглээ нь ургийн буруу байрлалыг эргүүлэх боловч энэ нь эх барих тусгай мэргэжлийн хяналт шаарддаг зүйл гэдгийг дахин сануулъя.

Төөнүүр эмчилгээний аюулгүй байдал ба гаж нөлөө

Төөнүүр нь гаднаас үзүүлэх засал тул харьцангуй эрсдэл багатайд тооцогддог. Гэвч үүнийг мэргэжлийн бус газар хийлгэх, эсвэл дур мэдэн гэртээ турших нь ноцтой хохирол учруулж болно.

Дэлхий даяар бүртгэгдсэн тохиолдлуудыг нэгтгэн шинжилсэн судалгаагаар төөнүүрийн улмаас гарч болзошгүй дараах эрсдэлүүдийг тогтоожээ (24 өгүүлэлд бүртгэгдсэн нийт 64 тохиолдол). Үүнд:

1. Түлэгдэлт: Хамгийн түгээмэл тохиолддог гаж нөлөө. Бүртгэгдсэн 64 сөрөг тохиолдлын 43 нь яг түлэгдэлтийн шалтгаанаар гарсан байна.
2. Харшил ба халдвар: Шарилжны утаанаас харшлах (7 тохиолдол) болон арьс түлэгдсэний улмаас халдвар орох (6 тохиолдол) эрсдэлтэй.
3. Ургийн эрсдэл: Жирэмсэн үед буруу цэгт төөнүүр хийснээс болж дутуу төрөх, эсвэл ураг зовиурлах аюултай.
4. Бусад зовиур: Эмчилгээний явцад дотор муухайрах, бөөлжих, утаанаас болж ханиалгах шинж илэрч болно.
5. Ховор боловч ноцтой: Маш ховор тохиолдолд арьсны хорт хавдар (basal cell carcinoma), зовхи гажих (ectropion) зэрэг хүндрэл бүртгэгдэж байсан бөгөөд маш ховор нэг тохиолдолд нас баралт тэмдэглэгджээ.

Эдгээрээс харахад төөнүүрийн аюулгүй байдал нь эмчилгээ хийж буй цэгийн байрлал, үргэлжлэх хугацаа, шарилж болон арьсны хоорондох зай, эмчийн ур чадвар, утаа зайлуулах орчноос шууд хамаардаг. Өөрөөр хэлбэл гаж нөлөөний ихэнх нь эмчилгээ хийж буй хүн болон нөхцөлөөс шалтгаалдаг тул зөв газар, зөв хүнээр хийлгэх нь хамгийн чухал.

Төөнүүр эмчилгээг хэнд хийж болохгүй вэ? (Цээрлэх заалтууд)

Уламжлалт анагаах ухааны эртний судар бичгүүдэд ч төөнүүрийг хаана хамаагүй хийхийг хатуу хориглож байжээ. Тухайлбал, толгой, нүүр болон амин чухал эрхтэн, мэдрэлийн судалд ойр орших мөчний захын хэсгийн цэгүүдэд төөнүүр хийхийг цээрлэдэг. Нийтдээ 28 тодорхой цэгийг эртнээс хориглосон байдаг тул өөрөө дур мэдэн төөнөх нь маш аюултай.

Дараах хүмүүс төөнүүр эмчилгээ хийлгэхээс татгалзах, эсвэл заавал нарийн мэргэжлийн эмчийн хяналтад байх шаардлагатай:

• Мэдрэлийн мэдрэхүй алдагдсан хүмүүс: Хэрэв танд чихрийн шижин, эсвэл мэдрэлийн захын эмгэг байгаа бол халууныг мэдрэх чадвар сулардаг. Үүний улмаас өөртөө мэдэгдэхгүйгээр гүн түлэгдэх маш өндөр эрсдэлтэй.
• Арьсны үрэвсэлтэй хүмүүс: Төөнөх хэсгийн арьс ил шархтай, улайж үрэвссэн, эсвэл экземтэй бол эмчилгээ хийж болохгүй.
• Жирэмсэн эмэгтэйчүүд: Ургийн байрлал засах зорилгоор хэрэглэж болох ч зөвхөн эх барих эмчийн хяналт дор, зөвшөөрөгдсөн цэгт хийнэ. Хэвлий болон ууц нурууны орчимд дур мэдэн төөнөж болохгүй.

Төөнүүр хийлгэхээс өмнө юуг бэлдэж, эмчид юу хэлэх вэ?

Аливаа эмчилгээний амжилт нь бэлтгэлээс эхэлдэг. Төөнүүр хийлгэхээс өмнө эмчдээ өөрийн эрүүл мэндийн байдлаа үнэн зөв мэдээлэх нь гаж нөлөөнөөс сэргийлэх хамгийн эхний алхам юм.

Эмчид дараах зүйлийг заавал хэлээрэй:

• Суурь өвчин: Чихрийн шижин, зүрх судас, даралт, цусны бүлэгнэлтийн эмгэг байгаа эсэх.
• Жирэмсэн эсэх, эсвэл жирэмслэхээр төлөвлөж буй эсэх.
• Байнга уудаг эм: Ялангуяа цус шингэлэх, дархлаа дарангуйлах эм.
• Арьсны байдал: Төөнөх хэсэгт шарх, туурал, харшил байгаа эсэх.

Мөн эмчилгээний өдөр хэт цатгалан эсвэл хэт өлөн ирэхээс зайлсхийж, тухайн хэсгийн арьсаа цэвэр байлгаж, төөнөх хэсгээ ил гаргахад хялбар хувцас өмсөх нь тохиромжтой. Эмчилгээний явцад хэт халуун оргих, хорсох, эсвэл эвгүй мэдрэмж төрвөл тэр даруй эмчдээ хэлэх хэрэгтэй — дулаан нь тааламжтай байх ёстой болохоос өвдөлт үүсгэх учиргүй.

Гэртээ дур мэдэн төөнөх үү, мэргэжлийн эмнэлэгт хандах уу?

Орчин үед сошиал медиагаар “гэртээ хийх төөнүүр” нэртэй бүтээгдэхүүн ихээр зарагдах болсон. Гэвч дээр дурдсанчлан хамгийн түгээмэл тохиолддог гаж нөлөө болох түлэгдэлт, халдвараас сэргийлэх найдвартай арга бол мэргэжлийн эмнэлэгт хандах юм. Гэртээ өөрөө хийхэд зөв цэгийг олох, дулааны хэмжээ, зайг тохируулах туршлага дутдаг тул эрсдэл өндөр байдаг.

Монгол Улсын хэмжээнд уламжлалт анагаах ухааны оношилгоо, эмчилгээ нь улсын стандартаар нарийн зохицуулагддаг. Эмчилгээ хийж буй эмч, мэргэжилтэн нь мэргэжлийн үйл ажиллагаа эрхлэх тусгай зөвшөөрөлтэй, тухайн байгууллага нь эрүүл мэндийн чиглэлээр лиценз авсан байх шаардлагатай.

Тиймээс та өөрийн эрүүл мэндээ эрсдэлд оруулахгүйн тулд зөвхөн албан ёсны зөвшөөрөлтэй эмнэлэг, мэргэшсэн уламжлалтын эмчийг сонгоорой.

Төөнүүрийг бусад эмчилгээтэй хэрхэн хослуулах вэ?

Төөнүүр нь дангаараа гайхамшигт үр дүн авчирдаг “шидэт эм” биш. Хамгийн сайн үр дүн нь эмчийн үнэлгээнд суурилсан цогц төлөвлөгөөний нэг хэсэг байх үедээ гарч ирдэг.

Жишээ нь, идэвхт цэгт нөлөөлөх зорилготой зүү эмчилгээ-тэй хослуулан “зүү төөнүүр” хэлбэрээр хэрэглэх нь түгээмэл. Булчин, зөөлөн эдийн зовиурт бумба эмчилгээ зэрэг өөр уламжлалт аргатай хавсарган төлөвлөх боломжтой. Харин архаг өвдөлтийн үндсэн шалтгааныг арилгахын тулд орчин үеийн оношилгоо, эмийн эмчилгээ, сэргээн засах дасгал хөдөлгөөнийг заавал хослуулах нь чухал.

Аль эмчилгээг, ямар дарааллаар, хэдэн удаа хийх нь тухайн хүний онош, биеийн байдлаас хамаардаг. Тиймээс “хөршийн хэн нэгэнд тусалсан” гэдэг шалтгаанаар өөртөө ижил эмчилгээ сонгох бус, эмчийн үзлэгээр өөрт тохирохыг тодруулах нь зүйтэй.

Уромед эмнэлэгт аюулгүй, мэргэжлийн түвшинд эмчлүүлэх нь

Уромед эмнэлэг нь бөөр, дотор, мэдрэл, уламжлалт болон нөхөн сэргээх эмчилгээний чиглэлээр цогц тусламж үйлчилгээ үзүүлдэг нэгдсэн бүтэцтэй эмнэлэг юм. Бид таны аюулгүй байдлыг нэгдүгээрт тавьдаг.

Манай уламжлалт эмчилгээний тасагт хандсанаар та дараах аюулгүй замыг туулна:

1. Эмчийн нарийн үзлэг: Уламжлалт засал хийлгэхээс өмнө эмч танд чихрийн шижин, мэдрэлийн мэдрэхүй алдагдал, арьсны асуудал байгаа эсэхийг шалгана.
2. Шаардлагатай шинжилгээ: Дотор эрхтний суурь өвчлөл байгаа эсэхийг тодруулахын тулд лаборатори болон дүрс оношилгоог нэг дороос хийнэ.
3. Хяналттай эмчилгээ: Уламжлалт заслуудыг эмнэлгийн ариун цэврийн шаардлага хангасан орчинд, туршлагатай эмч нар хийж гүйцэтгэнэ.

Хэрэв танд үе мөчний өвдөлт байгаа бол манай эмч нар танд тохирох уламжлалт болон орчин үеийн хавсарсан заслыг зөвлөнө. Аль арга танд тохирох, огт тохирохгүй байгааг эмчийн үзлэгээр эхлээд тодруулах нь хамгийн найдвартай эхлэл юм.

Төөнүүр эмчилгээний дараах гам дэглэм

Ямар ч уламжлалт эмчилгээний үр дүн нь дараах гамыг хэрхэн зөв сахихаас ихээхэн хамаардаг. Төөнүүр хийлгэсний дараа биеийн нүх сүв нээгдэж, дулаан үүссэн байдаг тул онцгой анхаарал хэрэгтэй.

Та эмчилгээ хийлгэсний дараа баримтлах дэглэмийн талаарх дэлгэрэнгүй мэдээллийг манай зүү эмчилгээний дараах гам-ын зөвлөмжөөс уншиж танилцаарай. Гол нь хүйтэн салхинд цохиулахгүй, даарч хөрөхгүй байх нь чухал.

Мөн нурууны зовиуртай хүмүүсийн хувьд зөвхөн төөнүүрт найдах биш, өдөр тутамдаа нурууны өвдөлт намдаах дасгал-ыг эмчийн заавраар тогтмол хийж хэвших нь урт хугацааны үр дүнг авчирдаг.

Түгээмэл асуулт, хариулт (FAQ)

Төөнүүр эмчилгээ хийхэд өвдөх үү?

Шууд бус төөнүүр хийхэд ерөнхийдөө өвдөлт мэдрэгддэггүй, харин ч тааламжтай дулаан мэдрэмж төрдөг. Хэрэв хэт халуун оргих, эсвэл хорсох мэдрэмж төрвөл эмчдээ тэр даруй хэлэх хэрэгтэй.

Төөнүүрийг хэдэн удаа хийлгэж байж үр дүн гардаг вэ?

Ихэнх тохиолдолд ганц удаагийн эмчилгээгээр бус, эмчийн тогтоосон курсын дагуу хэд хэдэн удаа хийлгэснээр үр дүн ажиглагддаг. Курсын урт, давтамжийг эмч таны онош, биеийн байдалд тохируулан тодорхойлно.

Төөнүүр ба зүү эмчилгээний ялгаа нь юу вэ?

Зүү эмчилгээ нь биеийн идэвхт цэгүүдэд нарийн зүү хатгаж нөлөөлдөг бол төөнүүр нь шарилжны дулаанаар тухайн цэгүүдийг сэргээж, дулааны энерги дамжуулдаг арга юм. Эдгээрийг хамтад нь хэрэглэхийг зүү төөнүүр засал гэдэг.

Гэртээ өөрөө төөнүүр хийж болох уу?

Гэртээ өөрөө хийхийг зөвлөдөггүй. Учир нь арьсаа гүн түлэх, буруу цэг дээр төөнөх эрсдэл өндөр байдаг. Мэргэшсэн эмч зөв цэгийг сонгож, дулааны хэмжээ, зайг аюулгүй тохируулдаг.

Төөнүүр хийлгэсний дараа ямар шинж илэрвэл эмчид хандах вэ?

Хэрэв төөнүүр хийлгэсэн хэсэгт цэврүү үсрэх, арьс улайж өвдөх, шархлах, эсвэл халуурах зэрэг халдварын шинж илэрвэл яаралтай мэргэжлийн эмчид хандаарай.

Төөнүүр хийлгээд шууд хэвийн үйл ажиллагаагаа хийж болох уу?

Ихэнх хүн эмчилгээний дараа хэвийн үйл ажиллагаагаа үргэлжлүүлж чаддаг. Гэхдээ эмчилгээ хийлгэсэн өдөр хэт хүнд ачаалал, халуун усны газар, хүйтэн салхинд удаан байхаас зайлсхийж, төөнөсөн хэсгээ хамгаалах нь дээр. Бие сулрах, толгой эргэх мэдрэмж төрвөл түр амарч, шингэн зүйл сайн уухыг зөвлөдөг.

Уромед эмнэлэгт хэзээ хандах вэ?

Хэрэв танд нуруу, үе мөчний архаг өвдөлт илэрч байгаа бол, эсвэл бие тань байнга даарч сульдаад байвал дур мэдэн өөрийгөө эмчлэх гэж яарах хэрэггүй. Уромед эмнэлгийн уламжлалт болон нөхөн сэргээх эмчилгээний тасагт хандсанаар та мэргэжлийн эмчийн оношилгоонд хамрагдах боломжтой.

Манай эмнэлэгт ирснээр танд тохирох уламжлалт болон орчин үеийн хавсарсан эмчилгээний төлөвлөгөөг гаргаж өгнө. Бид таны эрүүл мэндийг шинжлэх ухааны үндэслэлтэй, хамгийн аюулгүй аргаар сэргээхэд тусална.

Холбоотой мэдээлэл

Бидний үйлчилгээ