Чихрийн шижин бөөрний хүндрэл: Таны бөөр чимээгүйхэн гэмтэж байгааг хэрхэн илрүүлэх вэ?

Танилцуулга

“Бие минь зүв зүгээр байгаа болохоор бөөр маань эрүүл байгаа байх.” Чихрийн шижинтэй, тэр дундаа хэвшинж 2 шижинтэй гэж оношлогдсон олон монголчуудын дунд ийм нэгэн эндүүрэл түгээмэл ажиглагддаг. Тэд цусан дахь сахараа хааяа нэг хэмжиж, биед нь зовиур илрэхгүй бол бөөрөө зүгээр байна хэмээн тайвширдаг нь хамгийн том эрсдэлийг дагуулдаг юм.

Харамсалтай нь, чихрийн шижин өвчний үед бөөрний гэмтэл маш чимээгүй, ямар ч шинж тэмдэггүйгээр аажмаар явагддаг бөгөөд хүн өөрөө ч мэдэлгүй алгуур даамжирсаар байдаг. Судалгаагаар чихрийн шижинтэй насанд хүрсэн 3 хүн тутмын 1 нь бөөрний өвчтэй байдаг бөгөөд энэ нь дэлхий дахинд бөөрний архаг өвчний хамгийн түгээмэл шалтгаан болж байна.

• Чихрийн шижин нь бөөрний бичил судаснуудыг гэмтээж, шүүх үйл ажиллагааг нь алдагдуулдаг.
• Бөөрний эхэн үеийн гэмтэл нь ямар ч өвдөлт, зовиургүйгээр 5-10 жилийн турш нууц байдлаар явагддаг.
• Жилд ердөө нэг удаа шээсний энгийн шинжилгээ өгөх нь бөөрийг хамгаалах алтан боломж юм.

Гэхдээ үүнд айж сандрах хэрэггүй. Чихрийн шижинтэй, бөөрний өөрчлөлттэй ихэнх хүн бөөрний дутагдалд ордоггүй бөгөөд эрт илрүүлж, зөв хяналтад орж чадвал даамжрахыг нь маш урт хугацаагаар удаашруулах боломжтой байдаг.

Диабетийн нефропати гэж юу вэ? Бөөрний чимээгүй гэмтэл

Анагаах ухааны хэллэгээр чихрийн шижингийн улмаас бөөрний үйл ажиллагаа алдагдахыг диабетийн нефропати гэж нэрлэдэг. Энэ нь чихрийн шижин өвчин-ий улмаас биеийн жижиг судаснууд гэмтсэнээс үүсдэг хамгийн аюултай хүндрэлүүдийн нэг юм.

Манай бөөрөнд цусыг шүүж, хорт бодисыг биеэс гадагшлуулах үүрэгтэй “нефрон” гэж нэрлэгддэг сая гаруй бичил шүүлтүүр байдаг. Цусан дахь сахар удаан хугацааны турш өндөр байх үед эдгээр нарийн шүүлтүүрүүд аажмаар зузаарч, сорвижиж эхэлдэг байна.

Үүний улмаас бөөр өөрийн үндсэн үүрэг болох цус шүүх чадвараа алдаж, биед хэрэгтэй уураг болон бусад чухал бодисуудыг шээсээр гадагшлуулж эхэлдэг. Энэхүү үйл явц нь таны хэвшинж 1, 2-ын ялгаа-наас үл хамааран аль алинд нь тохиолдож болох ч хэвшинж 2 шижинтэй хүмүүст илүү хожуу оношлогдох хандлагатай байдаг.

Чимээгүй эхлэл: Бөөр гэмтэж байгааг яагаад мэддэггүй вэ?

Бөөр бол маш тэвчээртэй эрхтэн бөгөөд үйл ажиллагаа нь ихээхэн муудтал хүний биед ямар нэгэн илт зовиур, өвдөлт мэдрүүлдэггүй. Тийм ч учраас хүмүүс “Миний нуруу өвдөхгүй байгаа болохоор бөөр зүгээр байна” гэж эндүүрэн хугацаа алддаг.

Чихрийн шижингийн улмаас бөөрний шүүлтүүрүүд гэмтэх үйл явц нь бодит шинж тэмдэг илрэхээс бүхэл бүтэн 5-10 жилийн өмнө эхэлсэн байдаг. Энэ хугацаанд бөөр чимээгүйхэн гэмтэж, шээсээр альбумин хэмээх уургийг маш бага хэмжээгээр алдаж эхэлдэг байна.

Хэрэв та энэ үед нь шинжилгээ өгч илрүүлэхгүй бол бөөрний гэмтэл даамжирсаар, нэг л өдөр буцаах боломжгүй хүнд шатанд шилжих аюултай. Тиймээс шинж тэмдэг илрэхийг хүлээх биш, урьдчилан сэргийлэх шинжилгээнд тогтмол хамрагдах нь хамгийн чухал юм.

Хожуу үеийн шинж тэмдгүүд: Бие махбодод юу тохиолддог вэ?

Бөөрний гэмтэл даамжирч, хожуу шатандаа орох үед бие махбодод бодисын солилцооны хаягдал хуримтлагдаж, дараах тодорхой шинж тэмдгүүд илэрч эхэлдэг. Энэ үед бөөрний архаг өвчнийг хянах асуудал маш нарийн мэргэжлийн түвшинд хийгдэх шаардлагатай болдог байна.

• Байнгын ядрах, сульдах: Цусан дахь хорт бодис гадагшлахгүй хуримтлагдсанаар хүн ямар ч шалтгаангүйгээр туйлдаж ядарна.
• Толгой өвдөх, дотор муухайрах: Өглөөдөө дотор муухайрах, бөөлжих зэрэг зовиурууд илэрч болно.
• Хөл, гар, нүүр хавагнах: Шээсээр их хэмжээний уураг алдагдсаны улмаас биед шингэн хуримтлагдаж, ялангуяа шагай, хөл орчмоор хавдаж эхэлдэг.
• Амьсгаадах, арьс загатнах: Цусан дахь хорт бодисын хэмжээ ихэссэнээс арьс хуурайшиж, тэсэхийн аргагүй загатнах бөгөөд биед шингэн хуримтлагдсанаар амьсгал давчдаж эхэлнэ.
• Халдварт өртөмтгий болох: Биеийн дархлаа суларч, шээсний замын халдвараар ойр ойрхон өвчлөх хандлагатай болдог.

Эдгээр шинж тэмдгүүд илэрсэн үед бөөр аль хэдийнэ их хэмжээгээр гэмтсэн байх магадлалтай тул та нэн даруй эмчид хандаж, бөөрний дутагдалтай үеийн хооллолт болон эмчилгээний дэглэмийг яаралтай эхлүүлэх шаардлагатай.

Бөөрний гэмтлийг өдөөдөг эрсдэлт хүчин зүйлс

Чихрийн шижинтэй хүн бүр бөөрний дутагдалд ордоггүй. Гэхдээ зарим нэг нөлөөлөх хүчин зүйлүүд нь бөөрний гэмтлийг маш хурдацтай даамжруулдаг байна. Эдгээр эрсдэлүүдийг мэдэж авснаар та өөрийгөө хамгаалж чадна.

1. Сахрын хяналт муу байх: Цусан дахь сахрын хэмжээ тогтмол өндөр байх нь бөөрний шүүлтүүрүүдийг өдөр бүр, минут тутамд гэмтээж байдаг.
2. Даралт ихсэх: Артерийн даралт өндөр байх нь бөөрний судсанд ирэх ачааллыг нэмэгдүүлж, бөөрийг давхар гэмтээдэг. Даралт ихсэх өвчин нь чихрийн шижинтэй хүмүүст маш түгээмэл давхар тохиолддог тул үүнийг хянах нь маш чухал юм.
3. Шижин өвчний хугацаа: Чихрийн шижинтэй байх хугацаа уртсах тусам бөөрний хүндрэл үүсэх эрсдэл тэр хэрээр нэмэгддэг.
4. Амьдралын буруу хэв маяг: Тамхи татах, давс ихтэй хоол хүнс хэрэглэх, хөдөлгөөний хомсдол болон илүүдэл жинтэй байх нь бөөрийг улам бүр туйлдуулдаг байна.
5. Зүрх судасны өвчин ба удамшил: Зүрх судасны өвчтэй байх эсвэл гэр бүлд нь бөөрний дутагдалд орж байсан хүн байгаа бол эрсдэл илүү өндөр байдаг.

Алтан дүрэм: Жил бүр хийлгэх хоёрхон шинжилгээ

Чихрийн шижин бөөрний хүндрэлээс сэргийлэх, түүнийг эрт үед нь барьж авах цорын ганц найдвартай арга бол урьдчилан сэргийлэх шинжилгээ юм. Та өөрийгөө зүгээр гэж бодож байсан ч дараах хоёр шинжилгээг жил бүр тогтмол өгч хэвших ёстой.

1. Шээсэнд микроальбумин тодорхойлох шинжилгээ

Энэхүү шинжилгээ нь шээсээр маш бага хэмжээний уураг (альбумин) алдагдаж байгааг илрүүлдэг хамгийн мэдрэг арга юм. Энгийн шээсний шинжилгээгээр илрэхээргүй өчүүхэн хэмжээний уургийг ч энэ шинжилгээгээр олж мэдэж болдог тул бөөрний гэмтлийг хамгийн эхэн шатанд нь оношлох боломжийг олгодог.

2. Цусанд креатинин үзэж, eGFR тодорхойлох шинжилгээ

Креатинин бол булчингийн үйл ажиллагаанаас үүсдэг хаягдал бодис бөгөөд бөөр үүнийг цуснаас шүүж гадагшлуулдаг. Цусан дахь креатинины хэмжээнд тулгуурлан бөөрний шүүх чадварын үзүүлэлт буюу eGFR-ийг тооцоолж гаргадаг байна. eGFR-ийн үзүүлэлт буурах нь бөөрний үйл ажиллагаа суларч байгааг илтгэнэ.

Шинжилгээний төрөл	Юуг хэмждэг вэ?	Яагаад чухал вэ?	Хэзээ өгөх вэ?
Микроальбумин (Шээс)	Шээсээр алдагдаж буй бичил уургийн хэмжээ	Бөөрний гэмтлийг хамгийн эхний шатанд нь илрүүлнэ	Жилд 1-ээс доошгүй удаа
Креатинин / eGFR (Цус)	Бөөрний цус шүүх чадварын хувь хэмжээ	Бөөрний үйл ажиллагааны ерөнхий чадавхыг үнэлнэ	Жилд 1-ээс доошгүй удаа

Хэрэв та хэвшинж 2 шижинтэй бол оношлогдсон өдрөөсөө эхлэн жил бүр энэ шинжилгээг өгөх хэрэгтэй. Харин хэвшинж 1 шижинтэй бол оношлогдсоноос хойш 5 жилийн дараагаас эхлэн жил бүр шалгуулж байх шаардлагатай. Та шээсний шинжилгээний хариу унших талаар дэлгэрэнгүй мэдээлэл авч, өөрийн эрүүл мэнддээ хяналт тавиарай.

Бөөрөө хамгаалж, хүндрэлийг зогсоох практик алхмууд

Хэрэв таны шинжилгээгээр бөөрний эхэн үеийн өөрчлөлт илэрсэн бол сэтгэлээр унах хэрэггүй. Энэ үед дараах амьдралын хэв маяг болон эмчилгээний алхмуудыг хэрэгжүүлснээр бөөрийг бүрэн хамгаалж чадна.

Сахрын хэмжээг зорилтот түвшинд барих

Ихэнх чихрийн шижинтэй хүмүүсийн хувьд гурван сарын дундаж сахар буюу HbA1c үзүүлэлтийг 7%-иас доош байлгахыг зорьдог. Энэхүү зорилтот түвшинд хүрч чадвал бөөрний гэмтэл даамжрах эрсдэл эрс буурна.

Артерийн даралтыг хянах

Чихрийн шижинтэй хүмүүсийн артерийн даралтыг 130/80 мм.м.у.б-аас доош байлгахыг зорьдог. Даралт бууруулах зарим тусгай бүлгийн эмүүд (ACE ингибитор эсвэл ARB бүлгийн эмүүд) нь зөвхөн даралт бууруулаад зогсохгүй, бөөрний шүүлтүүрийн дотоод даралтыг багасгаж, бөөрийг хамгаалах давхар үйлчилгээ үзүүлдэг байна. Хэрэв таны шээсэнд хоёр удаагийн шинжилгээгээр уураг илэрсэн бол эмч танд эдгээр бүлгийн эмийг зөвлөх болно.

Хоол хүнс, амьдралын хэв маягийг өөрчлөх

Бөөрний ачааллыг бууруулахын тулд хоол хүнсэндээ давсны хэрэглээг эрс хязгаарлах хэрэгтэй. Мөн өдөр бүр идэвхтэй хөдөлгөөн хийж, илүүдэл жингээ хасах, өдөрт 7-8 цаг чанартай унтаж амрах нь бөөрний нөхөн сэргэх үйл ажиллагаанд тусалдаг. Та өөрт тохирсон хоолны дэглэмийг шижинтэй үеийн хоол хүнс цэснээс дэлгэрүүлж уншаарай.

Эмийн зохисгүй хэрэглээнээс зайлсхийх

Бөөрний гэмтэлтэй хүмүүс өвдөлт намдаах стероид бус үрэвслийн эсрэг эмүүдийг (ибупрофен, напроксен гэх мэт) байнга, дур мэдэн хэрэглэхээс эрс татгалзах хэрэгтэй. Эдгээр эмүүд нь бөөрний цусан хангамжийг огцом бууруулж, бөөрний дутагдлыг түргэсгэх аюултай байдаг. Мөн эмчийн зааваргүйгээр тодосгогч бодистой рентген, КТ шинжилгээ хийлгэхээс зайлсхийх хэрэгтэй.

Хэрэв хожуу илэрвэл: Диализ ба бөөр шилжүүлэн суулгах

Бөөрний гэмтлийг удаан хугацаанд илрүүлэлгүй, хяналтгүй орхивол бөөрний үйл ажиллагаа эргэлт буцалтгүй буурч, бөөрний архаг дутагдлын эцсийн шатанд шилждэг. Энэ үед бөөр цусыг өөрөө шүүж чадахаа больдог тул диализ буюу цус шүүх аппаратын эмчилгээ, эсвэл бөөр шилжүүлэн суулгах мэс засал л амь насыг авч үлдэх сонголт болж үлддэг.

Диализ эмчилгээ нь долоо хоногт хэд хэдэн удаа, олон цагаар хийгддэг тул хүний ажил, амьдралын хэв маягийг бүхэлд нь өөрчилдөг хүнд сорилт юм. Харин үүнтэй харьцуулахад жилд нэг удаа өгөх шээс, цусны шинжилгээ хэдхэн минут л шаарддаг гэдгийг бодоорой.

Хамгийн чухал нь — энэ хүнд шатанд хүрэх нь зайлшгүй хувь тавилан огт биш. Эрт илрүүлж, сахар, даралтаа хяналтад байлгаж, эмчийн зөвлөсөн эмчилгээг тогтмол хийлгэсэн хүмүүсийн дийлэнх нь бөөрний дутагдалд хүрэлгүйгээр энгийн амьдралаар амьдардаг.

Уромед эмнэлэгт шижин ба бөөрний хяналтыг нэг дороос

Чихрийн шижин өвчний үед бөөрний хүндрэлээс сэргийлэх хамгийн зөв тактик бол дотрын эмч болон бөөрний нарийн мэргэжлийн эмчийн хамтарсан хяналт юм. Уромед эмнэлэг нь бөөрний чиглэлээр дагнан мэргэшсэн бөгөөд чихрийн шижинтэй өвчтөнүүдэд зориулсан цогц оношилгоо, хяналтыг нэг дороос үзүүлж байна.

Манай эмнэлэгт ирснээр та дараах үйлчилгээг нэг дороос, цаг алдалгүй авах боломжтой:

• Нарийн мэргэжлийн лаборатори: Шээсэнд микроальбумин тодорхойлох, цусанд креатинин, eGFR болон гурван сарын дундаж сахар (HbA1c) тодорхойлох шинжилгээнүүдийг орчин үеийн багажаар хурдан шуурхай хийнэ.
• Дүрс оношилгоо: Бөөрний бүтцийн өөрчлөлтийг тодорхойлох өндөр нарийвчлалтай бөөрний ЭХО оношилгоо.
• Хамтарсан хяналт: Дотрын эмч болон бөөрний нарийн мэргэжлийн эмч нар хамтран таны сахрыг тогтворжуулахын зэрэгцээ бөөрийг хамгаалах хамгийн оновчтой эмчилгээний төлөвлөгөөг боловсруулна.

Та олон эмнэлгийн хооронд цаг алдан явах шаардлагагүй бөгөөд шижин болон бөөрний хяналтаа нэг дор хийлгэснээр ирээдүйд үүсэж болох хүндрэлийн эрсдэлээ эрс бууруулж чадна.

Түгээмэл асуулт, хариулт (FAQ)

1. Миний нуруу өвддөггүй, шээс хэвийн байгаа хэрнээ бөөр гэмтсэн байж болох уу?

Тийм ээ, бүрэн боломжтой. Чихрийн шижингийн улмаас бөөр гэмтэх үйл явц эхний 5-10 жилд ямар ч өвдөлт, зовиургүй, чимээгүй явагддаг. Нуруу өвдөхгүй байгаа нь бөөр эрүүл байгаагийн баталгаа биш юм.

2. Шээсэнд микроальбумин илрэх нь бөөрний дутагдалд орно гэсэн үг үү?

Үгүй. Микроальбумин илрэх нь бөөрний гэмтэл дөнгөж эхэлж байгааг илтгэх дохио юм. Энэ шатанд нь сахраа сайн хянаж, даралт бууруулах, бөөр хамгаалах эмчилгээг цаг алдалгүй эхлүүлбэл даамжрахыг нь ихээхэн удаашруулах боломжтой.

3. Бөөр хамгаалахын тулд ямар эм уух вэ?

Хэрэв таны шээсэнд уураг илэрсэн бол эмч танд даралт бууруулах үйлчилгээтэй ACE ингибитор эсвэл ARB бүлгийн эмүүдийг зөвлөх болно. Эдгээр эмүүд нь даралт хэвийн байсан ч бөөрний шүүлтүүрийг хамгаалж, уураг алдалтыг бууруулах зорилгоор хэрэглэгддэг. Дур мэдэн ууж болохгүй бөгөөд заавал эмчийн хяналтад хэрэглэнэ.

4. Өвдөлт намдаах эм уух нь бөөрөнд үнэхээр муу юу?

Тийм ээ. Ибупрофен, напроксен зэрэг стероид бус үрэвслийн эсрэг өвдөлт намдаах эмүүдийг тогтмол хэрэглэх нь бөөрний цусан хангамжийг бууруулж, бөөрний гэмтлийг маш хурдан даамжруулдаг. Шаардлагатай үед эмчээсээ аюулгүй өвдөлт намдаах эмийн талаар зөвлөгөө аваарай.

5. Хэр олон удаа бөөрөө шалгуулах ёстой вэ?

Хэвшинж 2 шижинтэй бол оношлогдсон үеэсээ эхлэн, хэвшинж 1 шижинтэй бол оношлогдсоноос хойш 5 жилийн дараагаас эхлэн — жил бүр шээсээр микроальбумин, цусаар креатинин/eGFR шинжилгээг тогтмол өгөх хэрэгтэй. Шинжилгээний хариуг лабораторийн лавлагаа хэмжээтэй нь харьцуулан эмч тайлбарлаж өгнө.

Уромед эмнэлэгт хэзээ хандах вэ?

Хэрэв та чихрийн шижинтэй (ялангуяа хэвшинж 2) бөгөөд сүүлийн нэг жилийн хугацаанд бөөрний нарийвчилсан шинжилгээ хийлгээгүй бол, эсвэл танд үе үе хөл хавагнах, шалтгаангүй ядрах зэрэг зовиур илэрч байгаа бол цаг алдалгүй манай эмнэлэгт хандаарай.

“Жилд ердөө нэг удаа шээсээр альбумин шалгуулах 5-хан минутын шинжилгээ таны бөөрийг ирээдүйн аюулаас аварч чадна.”

Уромед эмнэлгийн мэргэжлийн найрсаг хамт олон таны чихрийн шижин болон бөөрний эрүүл мэндийг цогцоор нь хянаж, зөвлөхөд бэлэн байна.

Холбоотой мэдээлэл

Бидний үйлчилгээ