Танилцуулга
Өглөө сэрээд бие засах үедээ шээс тань ердийнхөөсөө өөр, улаавар эсвэл ягаан өнгөтэй байхыг анзаарвал хэн ч гэсэн айж сандарна. Эсвэл урьдчилан сэргийлэх шинжилгээний хариун дээр “шээсэнд далд цус илэрсэн” гэсэн бичиг хараад сэтгэл зовних нь зүй ёсны хэрэг юм.
Эрүүл мэндийн салбарт үүнийг гематури гэж нэрлэдэг бөгөөд энэ нь хэзээ ч анхааралгүй орхиж болохгүй чухал дохио мөн.
Шээсэнд цус илрэх нь олон төрлийн шалтгаантай байдаг бөгөөд ихэнх тохиолдолд энэ нь эмчлэгдэх боломжтой халдвар эсвэл чулуунаас үүдэлтэй байдаг. Гэсэн хэдий ч хамгийн гол зүйл бол ямар нэгэн өвдөлт мэдрэгдэхгүй байсан ч, эсвэл ердөө ганцхан удаа ийм үзэгдэл ажиглагдсан ч заавал мэргэжлийн эмчид хандаж тодруулах шаардлагатай юм.
Шээсэнд цус илрэх буюу гематури гэж юу вэ?
Хүний биеийн шээс ялгаруулах систем нь бөөр, шээс дамжуулах суваг, давсаг болон шээсний сүвнээс бүрддэг. Энэхүү системийн аль нэг хэсэгт гэмтэл, үрэвсэл үүсэхэд шээс рүү цусны улаан эсүүд алдагдаж эхэлдэг байна.
Анагаах ухаанд шээсэнд цус илрэх үзэгдлийг дараах хоёр үндсэн хэлбэрт хуваан үздэг.
- Ил гематури (Gross hematuria): Энэ үед шээсний өнгө өөрчлөгдсөн нь энгийн нүдээр шууд харагддаг. NHS-ийн албан ёсны зөвлөмж-д дурдсанаар шээс нь тод ягаан, улаан эсвэл бүр бараан хүрэн өнгөтэй болж хувирч болно.
- Далд цус буюу микро гематури (Microscopic hematuria): Энэ тохиолдолд шээсний өнгө хэвийн мэт харагдах боловч лабораторийн шинжилгээгээр микроскопын дор цусны улаан эсүүд илэрдэг.
Гэдэс базлах, халуурах зэрэг өөр ямар ч шинж тэмдэг илрээгүй байсан ч шээсний өнгө өөрчлөгдөх нь бие махбодоос өгч буй чухал дохио юм. Иймээс ямар ч тохиолдолд өөртөө дур мэдэн онош тавьж, цаг алдаж болохгүй.
“Өвдөлтгүй бол зүгээр” гэдэг хамгийн аюултай эндүүрэл
Хүмүүсийн дунд байдаг хамгийн түгээмэл бөгөөд аюултай төсөөлөл бол “өвдөхгүй байгаа юм чинь зүгээр биз” гэж бодох явдал юм. Хэрэв шээхэд хорсохгүй, нуруугаар өвдөхгүй байгаа бол асуудлыг түр зуурынх хэмээн тоолгүй өнгөрөөх нь элбэг байдаг.
Гэвч бодит байдал дээр өвдөлтгүйгээр шээсэнд цус илрэх нь илүү ноцтой өвчний шинж тэмдэг байх магадлал өндөр байдаг.
Аполло эмнэлгийн эрүүл мэндийн сан-гийн мэдээлснээр гематури өвчний 3-10%-ийг бөөр, давсаг эсвэл түрүү булчирхайн хорт хавдар эзэлдэг байна. Эдгээр ноцтой өвчнүүдийн эхний шатанд ямар нэгэн өвдөлт огт мэдрэгддэггүй бөгөөд зөвхөн шээс улайх шинж тэмдгээр илэрдэг.
Хэрэв танд ердөө ганцхан удаа шээсэнд цус үзэгдээд, дараагийн шээлтээр хэвийн болсон ч заавал эмчид үзүүлэх шаардлагатай. Эрт үед нь оношилж чадвал ямар ч аюултай өвчний эмчилгээний үр дүн эрс сайжирдаг гэдгийг санаарай.
Шээсэнд цус илрэх хамгийн түгээмэл шалтгаанууд
Шээсний замын аль нэг хэсэгт асуудал үүссэнийг илтгэх энэхүү шинж тэмдэг нь маш олон өөр шалтгаантай байж болно. Доор хамгийн түгээмэл тохиолддог шалтгаануудыг тайлбарлая.
1. Шээсний замын халдвар болон цистит
Энэ нь ялангуяа эмэгтэйчүүдийн дунд маш элбэг тохиолддог шалтгаан юм. Шээсний сүвээр дамжин орсон бактери давсгийг үрэвсүүлснээр цистит үүсдэг. Энэ үед шээсэнд цус илрэхээс гадна шээхэд хорсож өвдөх, ойр ойрхон шээс хүрэх, шээс хурц үнэртэй болох зэрэг шинж тэмдэг хавсардаг.
2. Бөөрний чулуу
Бөөр эсвэл давсганд үүссэн эрдэс бодисын талстууд буюу бөөрний чулуу нь шээсний замын нарийн сувгуудыг зурж гэмтээснээр цус алдалт үүсгэдэг. Энэ үед хажуу суга, нуруу болон цавины орчмоор маш хүчтэй, үе үе хүчтэй базлаж өвдөх шинж тэмдэг илэрдэг.
3. Бөөрний үрэвсэл
Бөөрний шүүх үйл ажиллагааг хариуцдаг түүдгэнцрийн үрэвсэл буюу бөөрний үрэвсэл нь шээсээр цус алдагдах шалтгаан болдог. Энэ өвчний үед шээс улайхаас гадна бие хавагнах, даралт ихсэх зэрэг шинж тэмдгүүд илэрч болно.
4. Түрүү булчирхайн томрол эсвэл үрэвсэл
Эрэгтэй хүний нас ахих тусам түрүү булчирхай томорч, шээсний сүвийг шахдаг байна. Энэ нь түрүү булчирхайн үрэвсэл болон томролын шалтгаан болох бөгөөд 50-иас дээш насны эрчүүдэд шээхэд хүндрэлтэй болох, шээсний урсгал сулрах, шээсэнд цус үзэгдэх зэрэг зовиураар илэрдэг.
5. Эм тарианы нөлөөлөл
Зарим төрлийн эмүүд нь шээсэнд цус илрэхэд шууд болон шууд бусаар нөлөөлдөг. Үүнд цус шингэлэх үйлчилгээтэй аспирин, гепарин болон зарим төрлийн пенициллиний бүлгийн антибиотикууд багтана.
6. Хэт их ачаалалтай дасгал хөдөлгөөн
Маш хүнд жин өргөх, холын зайд гүйх зэрэг хүчтэй дасгал хөдөлгөөний дараа микроскопийн хэмжээний цус шээсэнд илэрч болдог. Энэ нь ихэвчлэн амралт авсны дараа аяндаа арилдаг боловч бусад ноцтой шалтгаанаас ялгахын тулд заавал шинжилгээ өгөх хэрэгтэй.
Цус шиг харагддаг боловч цус биш зүйлс
Заримдаа шээсний өнгө улаан эсвэл ягаан өнгөтэй болсон ч энэ нь гематури биш байх тохиолдол бий. Хүний өдөр тутамдаа хэрэглэдэг хоол хүнс, эм тариа шээсний өнгийг өөрчилдөг.
- Хүнсний бүтээгдэхүүн: Манжин, нэрс, улаан өнгийн хүнсний будагч бодис агуулсан бүтээгдэхүүнүүдийг их хэмжээгээр хэрэглэсэн үед шээс улаавар өнгөтэй болж болно.
- Бусад эх үүсвэрийн цус: Эмэгтэйчүүдийн сарын тэмдгийн цус шээстэй холилдох, эсвэл шулуун гэдэсний цус алдалт (цагаан мах эргэх гэх мэт) зэргээс шалтгаалж шээс цусны хольцтой мэт харагдах тохиолдол байдаг.
Доорх хүснэгтээс шээсний өнгөний өөрчлөлт болон түүний боломжит шалтгаануудыг харна уу.
| Шээсний өнгө | Боломжит шалтгаан | Санал болгох алхам |
|---|---|---|
| Тод улаан / Ягаан | Шээсний замын цус алдалт, цистит, манжин зэрэг хүнс | Яаралтай шээсний ерөнхий шинжилгээ өгөх |
| Бараан хүрэн / Цайны өнгө | Бөөрний үрэвсэл, элэгний асуудал, шингэний дутагдал | Нарийн мэргэжлийн эмчид үзүүлж, ЭХО оношилгоо хийлгэх |
| Улбар шар | Шингэн дутагдах, В бүлгийн витамины хэрэглээ | Ус сайн ууж, өнгийг ажиглах |
Уромед эмнэлэгт оношилгоо хэрхэн хийгддэг вэ?
Шээсэнд цус илэрсэн тохиолдолд хамгийн зөв алхам бол Уромед эмнэлгийг зорих юм. Манай эмнэлэг нь бөөр, шээс бэлгийн замын өвчлөлийг нэг дороос, бүрэн оношлох орчин үеийн тоног төхөөрөмж болон мэргэжлийн эмч нарын багтайгаар үйл ажиллагаа явуулж байна.
Оношилгооны стандарт зам дараах байдалтай байна.
- Шээсний ерөнхий шинжилгээ: Шээсэнд цусны улаан эс байгаа эсэх, үрэвслийн зэрэг болон бусад үзүүлэлтүүдийг тодорхойлно. Үнэн зөв хариу гаргахын тулд та урьдчилан шинжилгээнд бэлтгэх заавартай танилцаарай.
- Хэт авиан оношилгоо (ЭХО): Бөөр, давсаг, түрүү булчирхайн бүтцийн өөрчлөлт, чулуу байгаа эсэх, хавдар сэжигтэй эсэхийг харах хамгийн найдвартай арга юм.
- Бөөрний болон Урологийн эмчийн үзлэг: Шинжилгээний хариунууд дээр үндэслэн нарийн мэргэжлийн эмч танд хамгийн тохиромжтой эмчилгээний төлөвлөгөөг гаргаж өгнө.
Шээсэнд цус илрэх үед авдаг эмчилгээний аргууд
Эмчилгээний арга барил нь зөвхөн оношилгооны үр дүнд тодорхойлогдсон үндсэн шалтгаанаас шууд хамаарна. Гематури нь бие даасан өвчин биш, харин өөр өвчний илрэл шинж тэмдэг тул шалтгааныг нь арилгахад чиглэсэн эмчилгээ хийдэг.
- Халдварын үед: Хэрэв шалтгаан нь цистит эсвэл бөөрний үрэвсэл байвал эмч танд тохирох антибиотик болон үрэвслийн эсрэг эмчилгээг бичиж өгнө. Эмийг эмчийн зааврын дагуу бүрэн ууж дуусгах нь чухал бөгөөд дур мэдэн эмчилгээгээ зогсоож болохгүй.
- Чулууны үед: Бөөрний чулууны хэмжээ, байрлалаас хамаарч уух эм бэлдмэлээр чулууг хайлуулах, хөөх эсвэл мэс заслын бус аргаар бутлах эмчилгээг хийдэг.
- Түрүү булчирхайн асуудлын үед: Түрүү булчирхайн хэмжээг багасгах, шээсний урсгалыг сайжруулах эмийн эмчилгээг голчлон хийнэ.
Урьдчилан сэргийлэх амьдралын хэв маяг
Бөөр, шээсний замын эрүүл мэндээ хамгаалж, дахин шээсэнд цус илрэхээс сэргийлэхийн тулд өдөр тутмын амьдралдаа дараах энгийн дүрмүүдийг баримтлаарай.
- Ус сайн уух: Өдөрт биеийн жиндээ тохирсон хэмжээний цэвэр ус ууж хэвших нь бөөрөнд чулуу үүсэх, халдвар авахаас сэргийлэх хамгийн шилдэг арга юм.
- Шээсээ боож болохгүй: Шээсээ удаан хугацаагаар барих нь давсагны ханыг сунгаж, бактери үржих таатай нөхцөлийг бүрдүүлдэг.
- Эрүүл ахуйн дүрэм баримтлах: Ялангуяа бие зассаны дараа урдаас хойш чиглэлд арчих зэрэг хувийн ариун цэврийг чанд сахих хэрэгтэй.
- Давсны хэрэглээг багасгах: Хэт их давстай хоол хүнс хэрэглэх нь бөөрний ачааллыг нэмэгдүүлж, чулуу үүсэх эрсдэлийг ихэсгэдэг.
Түгээмэл асуулт, хариулт (FAQ)
1. Шээсэнд цус илрэх нь үргэлж хорт хавдрын шинж үү?
Үгүй. Ихэнх тохиолдолд энэ нь шээсний замын халдвар, цистит эсвэл бөөрний чулуу зэрэг аюул багатай, бүрэн эмчлэгддэг өвчнүүдээс шалтгаалдаг. Гэхдээ хорт хавдрын эрсдэлийг бүрэн үгүйсгэхийн тулд заавал нарийн шинжилгээ хийлгэх шаардлагатай.
2. Зөвхөн ганц удаа шээс улаан гарсан, одоо зүгээр болчихсон бол эмчид очих шаардлагатай юу?
Тийм ээ, заавал хандах хэрэгтэй. Хорт хавдрын эхэн үед шээсэнд цус илрэх шинж тэмдэг нь ганц удаа илрээд, дараа нь хэдэн долоо хоногоор ч хамаагүй алга болж болдог. Иймээс “зүгээр болчихлоо” гэж тайвширч болохгүй.
3. Шээсний далд цус гэж юу вэ?
Шээсний өнгө хэвийн (шар) харагдах боловч лабораторийн шинжилгээгээр шээсэнд улаан эсүүд байгаа нь тогтоогдохыг хэлнэ. Энэ нь ихэвчлэн бөөрний архаг үрэвсэл, эсвэл бөөрний түүдгэнцрийн эмгэгүүдийн үед ажиглагддаг.
4. Манжин идсэний дараа шээс улаан болох нь аюултай юу?
Аюулгүй. Манжинд агуулагддаг байгалийн пигмент нь зарим хүмүүсийн шээсний өнгийг улаан эсвэл ягаан болгож хувиргадаг. Гэхдээ хэрэв та манжин идэж дууссанаас хойш хэд хоногийн дараа ч шээс улаан хэвээр байвал энэ нь өөр шалтгаантай байж болох тул шинжилгээ өгөх хэрэгтэй.
5. Спортоор хичээллэсний дараа шээсэнд цус илрэх нь хэвийн үү?
Хэт их ачаалалтай дасгал, гүйлтийн дараа түр зуур цус илэрч болно. Гэсэн хэдий ч үүнийг спортоос болсон гэж шууд дүгнэж болохгүй бөгөөд эмчид үзүүлж, бусад өвчнийг үгүйсгэх нь хамгийн аюулгүй алхам юм.
Уромед эмнэлэгт хэзээ хандах вэ?
Шээсэнд цус илрэх нь яаралтай хандах шаардлагатай асуудалд тооцогддог. Хэрэв танд болон таны ойр дотны хүнд энэхүү шинж тэмдэг илэрсэн бол цаг алдалгүй манай эмнэлэгт хандаж, нарийн мэргэжлийн оношилгоо, эмчилгээг авахыг зөвлөж байна.
Манай Уромед эмнэлэгт шээсний шинжилгээ, бөөр давсагны ЭХО оношилгоо болон мэргэжлийн урологич, бөөрний эмчийн үзлэг нэг дор хийгддэг тул таны цаг хугацааг хэмнэх болно.
Холбоо барих мэдээлэл: * 📞 Утас: 7599-0303, 8804-3083 * 📍 Хаяг: СБД, 8-р хороо, Академич Содномын гудамж, Хатагтай эмнэлгийн байр, 3-4 давхар
