Хүүхдийн дархлаа гэдэг бол бие махбодийг өвчин үүсгэгч нян, вирус, бактериас хамгаалж байдаг байгалийн хамгаалалтын систем юм. Үүнийг энгийнээр тайлбарлавал, дархлаа бол биеийн “харуул хамгаалалт” гэсэн үг. Хүүхэд төрөхдөө бүрэн хөгжсөн дархлаатай байдаггүй, харин өсөж бойжих явцдаа аажмаар бүрэлдэн тогтдог. Тиймээс хүүхдийн насанд дархлааг дэмжих нь ирээдүйн эрүүл мэндийн хамгийн чухал суурь болдог.
Дархлаа сайн байвал хүүхэд амархан өвдөхгүй, өвдсөн ч хурдан эдгэрдэг. Харин дархлаа сул байвал улирал солигдох бүрд ханиад томуу тусах, архаг ядаргаа үүсэх, сурлага болон анхаарал төвлөрөлд хүртэл сөргөөр нөлөөлдөг. Зарим эцэг эх “манай хүүхэд угаасаа л сул биетэй” гэж боддог ч үнэндээ ихэнх тохиолдолд дархлааг зөв дадал, зөв орчноор дэмжих бүрэн боломжтой байдаг.
Дархлаа бол нэг удаа анхаараад орхих зүйл биш. Энэ бол өдөр тутмын амьдралын жижиг мэт санагдах сонголтуудаас бүрддэг урт хугацааны процесс юм. Хооллолт, нойр, хөдөлгөөн, сэтгэлзүй гээд бүхий л хүчин зүйл хоорондоо уялдаатайгаар хүүхдийн дархлаанд нөлөөлдөг. Тиймээс доорх 10 аргыг цогцоор нь ойлгож, аажмаар амьдралдаа хэрэгжүүлэх нь хамгийн үр дүнтэй.
Дархлааны тогтолцооны үндсэн ойлголт
Дархлааны тогтолцоо нь олон эрхтэн, эс, уургуудаас бүрдсэн нарийн систем. Үүнд цусны цагаан эс, тунгалгийн булчирхай, дэлүү, ясны чөмөг гээд олон хэсэг оролцдог. Эдгээр нь хамтран ажиллаж, биед орж ирсэн “дайснууд”-ыг таньж, устгах үүрэгтэй.
Төрөлхийн дархлаа гэдэг нь хүүхэд төрөхдөө авч ирдэг анхны хамгаалалт юм. Харин олдмол дархлаа нь амьдралын явцад, өвдөх, вакцин хийлгэх, орчинтой харилцах явцад хөгждөг. Эцэг эхийн зорилго бол энэ хоёр дархлааг аль алийг нь тэнцвэртэй хөгжүүлэхэд дэмжлэг үзүүлэх явдал юм.
Орчин үеийн хүүхдүүдийн дархлаа яагаад суларч байна вэ?
Өмнөх үеийн хүүхдүүдтэй харьцуулахад өнөөдрийн хүүхдүүд илүү тухтай, технологид ойр орчинд өсөж байна. Гэхдээ энэ тухтай байдал заримдаа дархлаанд сөргөөр нөлөөлдөг. Хэт их дэлгэцийн хэрэглээ, хөдөлгөөний дутагдал, буруу хооллолт зэрэг нь дархлаа сулрах гол шалтгаануудын нэг болсон.
Амьдралын хэв маяг, хүрээлэн буй орчны нөлөө
Хотын утаа, агаарын бохирдол, дуу чимээ, стресс зэрэг нь хүүхдийн бие махбодид байнгын ачаалал өгдөг. Үүн дээр нэмээд түргэн хоол, сахар ихтэй хүнс тогтмол хэрэглэвэл дархлаа аажмаар суларна.
Хотжилт, стресс, хөдөлгөөний дутагдал
Хүүхэд гадаа чөлөөтэй тоглохын оронд дотор сууж, таблет, утас ширтэх нь олширсон. Энэ нь зөвхөн биеийн биш, сэтгэлзүйн дархлаанд ч сөргөөр нөлөөлдөг. Стресс ихтэй, хөдөлгөөн багатай хүүхэд илүү амархан өвддөг нь үүний нотолгоо юм.
1. Зөв, тэнцвэртэй хооллолт
Хүүхдийн дархлааг дэмжих хамгийн суурь, хамгийн хүчтэй арга бол зөв хооллолт. “Юу идэж байна, тийм л бие бүрэлдэнэ” гэдэг үг хүүхдэд бүр ч илүү хамаатай. Дархлааны эсүүд өөрсдөө шим тэжээлээс бүтдэг учраас хоол хүнсний чанар маш чухал.
Эцэг эхчүүд заримдаа хүүхдээ цадтал нь хооллосон бол боллоо гэж боддог. Гэтэл цадсан байдал ба шим тэжээлтэй байдал хоёр огт өөр ойлголт. Чихэр, цагаан гурил ихтэй хоол цатгалан мэдрэмж төрүүлдэг ч дархлаанд хэрэгтэй бодисоор дутмаг байдаг.
Дархлааг дэмжих шим тэжээлүүд
Дархлаанд онцгой хэрэгтэй шим тэжээлүүдэд:
- Уураг (мах, өндөг, буурцаг)
- Амин дэмүүд (A, C, D, E)
- Эрдэс бодис (цайр, төмөр, селен)
- Эслэг (жимс, хүнсний ногоо)
Уураг, амин дэм, эрдэс бодисын үүрэг
Уураг бол дархлааны эсийн “барилгын материал”. Харин C аминдэм вирусийн эсрэг хамгаалалтыг дэмждэг бол D аминдэм дархлааны зохицуулалтад чухал үүрэгтэй. Эдгээрийг байгалийн эх үүсвэрээс авах нь хамгийн зөв сонголт юм.
2. Хангалттай, чанартай нойр
Нойр бол дархлааны үнэгүй, хамгийн хүчтэй дэмжигч. Хүүхэд унтаж байх үед бие махбодь өөрийгөө “засварлаж”, дархлааны эсүүдийг сэргээдэг. Хэрвээ хүүхэд байнга оройтож унтдаг, эсвэл дутуу унтдаг бол дархлаа нь аажмаар сулардаг.
Нойр ба дархлааны шууд холбоо
Судалгаагаар дутуу нойртой хүүхдүүд ханиад томуугаар илүү олон удаа өвддөг нь тогтоогдсон. Учир нь нойр дутуу үед дархлааны хариу урвал удааширдаг.
Нас насанд тохирсон унтах цаг
- Сургуулийн өмнөх нас: 10–12 цаг
- Бага анги: 9–11 цаг
- Дунд, ахлах анги: 8–10 цаг
Унтах цагийг тогтмолжуулах нь унтсан цагаас ч илүү чухал гэдгийг мартаж болохгүй.
3. Тогтмол хөдөлгөөн, идэвхтэй амьдрал
Хөдөлгөөн бол дархлааны “сэргээш” гэж хэлж болно. Хүүхэд хөдөлж, гүйж, тоглож байх үед цусны эргэлт сайжирч, дархлааны эсүүд биеэр чөлөөтэй тархдаг.
Хөдөлгөөн дархлаанд хэрхэн нөлөөлдөг вэ?
Тогтмол хөдөлгөөн хийдэг хүүхдийн бие махбодь өвчинтэй илүү хурдан тэмцдэг. Гэхдээ хэт ачаалалтай спорт биш, насанд тохирсон, хөгжилтэй хөдөлгөөн хамгийн үр дүнтэй.
Гадаа тоглохын ач холбогдол
Гадаа тоглох нь зөвхөн хөдөлгөөнөөс гадна:
- Цэвэр агаар
- Нарны гэрэл
- Сэтгэл санааны тайвшрал
гэсэн гурван давхар ашигтай.
4. Стрессийг багасгах, сэтгэлзүйн эрүүл мэнд
Олон хүн дархлааг зөвхөн бие махбодийн асуудал гэж ойлгодог. Гэтэл сэтгэл санаа, сэтгэлзүй дархлаанд асар их нөлөөтэй. Айдас, дарамт, байнгын загнуулалттай хүүхдийн дархлаа сулрах магадлал өндөр.
Сэтгэл санаа дархлаанд нөлөөлөх нь
Стрессийн үед кортизол гэх даавар их ялгарч, дархлааны үйл ажиллагааг дарангуйлдаг. Тиймээс тайван, аюулгүй орчинд өссөн хүүхэд илүү эрүүл байдаг.
Гэр бүлийн уур амьсгалын чухал үүрэг
Дулаан харилцаа, сонсож ойлгох хандлага бол хүүхдийн дархлаанд өгч болох хамгийн том бэлэг юм.
5. Ариун цэвэр, зөв дадал
Ариун цэвэр бол дархлааг хамгаалах эхний шугам. Гэхдээ энд нэг чухал тэнцвэр бий. Хэт бохир байж болохгүй, гэхдээ хэт цэвэрч байх нь ч дархлаанд сөрөг.
Хэт цэвэрч байдал ба тэнцвэр
Хүүхэд тодорхой хэмжээнд нянтай “танилцах” хэрэгтэй. Ингэснээр дархлаа суралцаж, хүчтэй болдог.
Гараа зөв угаах дадал
- Хоолны өмнө
- Ариун цэврийн өрөөний дараа
- Гадаа тоглосны дараа
Эдгээрийг зуршил болгох нь хамгийн чухал.
6. Нарны гэрэл ба D аминдэм
D аминдэм бол дархлааны “удирдагч” гэж хэлж болно. Энэ аминдэм дутагдвал хүүхэд байнга өвдөх, ядарч сульдах шинж илэрдэг.
D аминдэмийн дархлаанд гүйцэтгэх үүрэг
D аминдэм нь вирус, бактерийн эсрэг дархлааны хариу урвалыг зохицуулж өгдөг.
Нарнаас аюулгүйгээр D аминдэм авах
Өглөө, оройн зөөлөн нар 15–30 минут тусахад л хангалттай.
7. Вакцинжуулалт
Вакцин бол дархлааг аюулгүй аргаар сургах ухаалаг арга юм. Энэ нь хүүхдийг өвчлүүлэхгүйгээр дархлааг бэлтгэдэг.
Дархлааг аюулгүйгээр “сургах” арга
Вакцин хийлгэснээр дархлаа тухайн өвчнийг таньж, ирээдүйд хурдан хариу үзүүлэх чадвартай болдог.
Вакцины талаарх түгээмэл ташаа ойлголтууд
Олон ташаа ойлголт байдаг ч шинжлэх ухааны үндэслэлтэй судалгаагаар вакцин дархлаанд тустай нь батлагдсан.
8. Ус сайн уух дадал
Ус бол дархлааны системийн чимээгүй туслагч. Шингэн дутагдвал биеийн бүх үйл ажиллагаа удааширна.
Шингэний дутагдал дархлаанд нөлөөлөх нь
Ус бага уудаг хүүхдийн салст бүрхүүл хуурайшиж, вирус нэвтрэхэд амархан болдог.
Хүүхдэд ус уух соёлыг хэвшүүлэх
Өдөрт бага багаар, тогтмол ус уухыг сануулах нь чухал.
9. Байгалийн гаралтай нэмэлт бүтээгдэхүүн
Зарим байгалийн гаралтай бүтээгдэхүүн дархлааг дэмжихэд тустай.
Пробиотик, зөгийн бал, ургамлын гаралтай дэмжлэг
Гэдэсний эрүүл мэнд сайн байвал дархлаа ч сайн байдаг. Пробиотик үүнд чухал үүрэгтэй.
Эмчийн зөвлөгөө яагаад хэрэгтэй вэ?
Ямар ч нэмэлт бүтээгдэхүүнийг дур мэдэн хэрэглэхээс зайлсхийх хэрэгтэй.
10. Эцэг эхийн үлгэр дуурайл
Хүүхэд үгээр биш, үйлдлээр сурдаг. Эцэг эхийн дадал бол хүүхдийн ирээдүйн эрүүл мэндийн зураглал юм.
Хүүхэд дуурайж сурдаг
Эрүүл хооллож, хөдөлгөөнтэй, эерэг хандлагатай эцэг эхтэй хүүхэд өөрөө ч тийм болдог.
Эрүүл дадал – хамгийн сайн “эм”
Эм, витамин бус, харин өдөр тутмын эрүүл дадал хамгийн хүчтэй хамгаалалт юм.
Хүүхдийн дархлааг дэмжинэ гэдэг нь ганц витамин өгөөд дуусах асуудал биш. Энэ бол хооллолт, нойр, хөдөлгөөн, сэтгэлзүй, орчин гээд амьдралын бүх хэсгийг хамарсан цогц ойлголт юм. Өнөөдөр хийж эхэлсэн жижиг өөрчлөлт маргаашийн эрүүл, аз жаргалтай хүүхдийн суурь болдог.
