Шөнө дунд гэнэт хөлийн эрхий хуруу өвдөж сэрсэн үү? Тулай өвчин, түүний шинж тэмдэг, эмчилгээг энгийнээр тайлбарлах нь

Танилцуулга

Шөнө дунд хөлийн эрхий хуруу чинхийж хавдаад, хөнжил шүргэх төдийд тэсэхийн аргагүй өвдөж сэрсэн үү? Эсвэл урьдчилан сэргийлэх үзлэгээр цусны шинжилгээ өгөхөд шээсний хүчил тань өндөр гарсан уу? Монголчуудын дунд, ялангуяа 30-60 насны эрчүүдийн дунд энэ зовиур маш түгээмэл тохиолддог бөгөөд үүнийг бид тулай өвчин гэж нэрлэдэг.

Манай орны цаг уурын онцлог, улаан мах, дотор эрхтний хэрэглээ өндөр байдаг хооллолтын хэв маяг, мөн баяр ёслолын үеэрх архи, согтууруулах ундааны хэрэглээ нь энэ өвчин үүсэх таатай хөрсийг бүрдүүлдэг. Гэвч тулай өвчнөөс айж, бүх насаараа шанална гэж шантрах хэрэггүй. Энэ бол зөв оношилж, амьдралын хэв маягаа өөрчлөн, эмчийн хяналтад тогтвортой байлгаж чадвал бүрэн хянах боломжтой өвчин юм.

Энэхүү нийтлэлээр бид тулай өвчний үүсэх шалтгаан, илрэх шинж тэмдэг, оношилгооны орчин үеийн аргууд болон Уромед эмнэлэгт хэрхэн зөв оношлуулж, эмчлүүлэх замын зураглалыг танд энгийнээр тайлбарлаж өгөх болно.

Тулай өвчин гэж юу вэ? (Үений үрэвслийн нууц)

Анагаах ухааны үүднээс авч үзвэл тулай бол үений үрэвсэлт өвчин (inflammatory arthritis) юм. Энэ нь хүний биед шээсний хүчил хэт их хэмжээгээр хуримтлагдсанаас үүдэж үүсдэг байна. Бидний бие дэх илүүдэл шээсний хүчил нь үе мөчний орчимд жижиг, хурц ирмэгтэй зүү шиг талстуудыг үүсгэн тунаж үлддэг.

Эдгээр талстууд нь үений уутыг хатгаж, маш хүчтэй үрэвсэл, хаван болон тэсвэрлэшгүй өвдөлтийг өдөөдөг байна. Тулай өвчин нь зөвхөн ахмад настнуудын өвчин биш бөгөөд өнөө үед залуужих хандлагатай байгаа юм.

Статистик мэдээллээр энэхүү өвчин нь эрэгтэйчүүдэд эмэгтэйчүүдээс 3 дахин их тохиолддог байна. Харин эмэгтэйчүүдийн хувьд ихэвчлэн цэвэршилтийн дараах насанд шээсний хүчлийн хэмжээ өөрчлөгдсөнтэй холбоотойгоор илрэх нь элбэг байдаг.

Тулай өвчний гол шинж тэмдэг: Хэзээ, хаана өвддөг вэ?

Тулай өвчний хамгийн анхны бөгөөд хамгийн түгээмэл илрэх хэсэг бол хөлийн эрхий хурууны үе юм. Гэхдээ энэ нь зөвхөн хөлийн эрхий хуруугаар хязгаарлагдахгүй. Тулай өвчний үеийн үе мөчний өвдөлт нь дараах хэсгүүдэд ч мөн илэрч болно:

• Өвдөг болон шагайн үе
• Тавхай болон гарын сарвууны үенүүд
• Бугуй болон тохойн үе

Тулай өвчний довтолгоо буюу сэдрэлт нь ихэвчлэн маш гэнэт, ялангуяа шөнийн цагаар эхэлдэг онцлогтой. Эмчилгээ хийлгэхгүй орхисон тохиолдолд энэхүү хурц өвдөлт нь ихэвчлэн 1-2 долоо хоногийн турш үргэлжилж байж аажмаар намддаг.

Сэдрэлтийн үед дараах шинж тэмдгүүд голлон илэрнэ:

• Хүчтэй өвдөлт: Үе мөч гэнэт маш хүчтэй өвдөж, хүрч чадахгүй хэмжээнд хүрнэ.
• Хаван: Өвдсөн үений орчимд мэдэгдэхүйц хөөж хавдана.
• Улайлт ба өнгө өөрчлөгдөх: Үрэвссэн хэсгийн арьс улайж, хөхөрч эсвэл гялайж харагдана.
• Халуун оргих: Өвдөлттэй үе дээр гараа тавихад бусад хэсгээс илүү халуун оргиж байна.
• Хөшингө болох: Үрэвссэн үеэ хөдөлгөхөд хүндрэлтэй болж, хөшиж хөдөлгөөн хязгаарлагдана.

Шээсний хүчил яагаад биед хуримтлагддаг вэ? (Шалтгаан ба эрсдэлт хүчин зүйлс)

Бидний биед шээсний хүчил хуримтлагдах үндсэн хоёрхон шалтгаан байдаг. Эхнийх нь бие махбод шээсний хүчлийг хэт их хэмжээгээр үйлдвэрлэх, эсвэл хоёр дахь нь бөөр энэ хүчлийг биеэс хангалттай шүүж гадагшлуулж чадахгүй байх явдал юм.

Тулай өвчин үүсэхэд дараах эрсдэлт хүчин зүйлс шууд болон шууд бусаар нөлөөлдөг:

1. Хооллолт ба амьдралын хэв маяг: Их хэмжээний уургийн хэрэглээ, ялангуяа улаан мах, архи согтууруулах ундаа тогтмол хэрэглэх.
2. Биеийн жин: Таргалалт болон жингийн илүүдэл.
3. Хавсарсан өвчнүүд: Зүрхний дутагдал, чихрийн шижин, мөн артерийн даралт ихсэх өвчин.
4. Эрхтэн тогтолцооны эмгэг: Бөөрний үйл ажиллагааны сулрал буюу бөөрний өвчин.
5. Эмийн хэрэглээ: Даралт буулгах зорилгоор хэрэглэдэг зарим төрлийн шээс хөөх эмүүд.
6. Удамшил: Гэр бүлийн гишүүд дунд тулай өвчнөөр өвдөж байсан түүхтэй байх.

Бөөрний үйл ажиллагаа суларснаар шээсний хүчил гадагшлах урсгал саатаж, үенд тунаж үлдэх нөхцөл бүрддэг тул бөөрний эрүүл мэнддээ анхаарах нь тулай өвчнөөс сэргийлэх хамгийн чухал алхам юм.

Монгол хооллолт ба тулай өвчний хамаарал

Монголчууд бидний уламжлалт хоол хүнсэнд улаан мах (үхэр, хонь, адууны мах), дотор эрхтний мах (элэг, бөөр, зүрх, царцаамаг г.м) маш том байр суурь эзэлдэг. Эдгээр хүнсэнд “пурин” хэмээх бодис их хэмжээгээр агуулагддаг бөгөөд энэ бодис нь хүний биед задарч боловсрохдоо шээсний хүчлийг үүсгэдэг байна.

Дээр нь нэмээд амралтын өдрүүдээр эсвэл баяр ёслолоор архи, шар айраг хэтрүүлэн хэрэглэх нь бөөрний шээсний хүчлийг гадагшлуулах чадварыг эрс бууруулдаг. Архи уусны маргааш өглөө нь хөлийн үе гэнэт хавдаж өвддөг нь яг үүнтэй холбоотой юм. Иймээс монгол хүмүүсийн хувьд хоолны дэглэмээ бага зэрэг өөрчилж, махны хэрэглээгээ зохицуулах нь тулай өвчнөөс сэргийлэх хамгийн бодит алхам болдог.

Тулай өвчний оношилгоо: Уромед эмнэлэгт хийгдэх шинжилгээний зам

Хэрэв танд дээрх зовиурууд илэрсэн бол дур мэдэн өвчин намдаах эм ууж хугацаа алдалгүй мэргэжлийн эмчид хандах хэрэгтэй. Уромед эмнэлэгт тулай өвчнийг оношлохдоо дараах цогц шинжилгээний замыг санал болгодог:

• Эмчийн үзлэг: Дотрын нарийн мэргэжлийн эмч үений өөрчлөлт, хаван, улайлтыг үнэлнэ.
• Цусны шинжилгээ: Шээсний хүчлийн хэмжээг тодорхойлно. Та шинжилгээ өгөхийн өмнө шинжилгээнд хэрхэн бэлдэх талаарх заавартай танилцаж, зөв бэлдсэн байх шаардлагатай. Мөн цусны ерөнхий шинжилгээний хариу болон бөөрний үйл ажиллагааны үзүүлэлтүүд (креатинин, мочевин)-ийг хамт хянана.
• Үений шингэний шинжилгээ: Өвдөлттэй байгаа үенээс шингэн авч, микроскопоор шээсний хүчлийн талст байгаа эсэхийг илрүүлдэг. Энэ нь тулайг оношлох олон улсын алтан стандарт шинжилгээ юм.
• Дүрс оношилгоо: Үений гэмтэл, талст хуримтлагдсан байдлыг харахын тулд рентген зураг, үений ЭХО эсвэл компьютер томографи (CT) оношилгоог хийдэг.

Уромед эмнэлэг нь бөөр, дотрын чиглэлээр нарийн мэргэшсэн эмч нартай тул таны шинжилгээний хариуг маш нарийн уншиж, бөөрний үйл ажиллагаатай тань уялдуулан хамгийн зөв эмчилгээний төлөвлөгөөг гаргах болно.

Тулай өвчний үе шат ба эмчилгээний аргууд

Тулай өвчний эмчилгээг үндсэн хоёр хэсэгт хувааж авч үздэг. Хурц өвдөлтийн үеийн эмчилгээ болон урт хугацааны дахилтаас сэргийлэх эмчилгээ. Зохих эмийг ууж эхэлснээс хойш 2 хоногийн дотор өвдөлт намдаж эхэлдэг.

Эмчилгээний төрөл	Хэрэглэгдэх эм бэлдмэлүүд	Эмчилгээний гол зорилго
Хурц үеийн эмчилгээ	Үрэвслийн эсрэг дааврын бус эмүүд (NSAID), колхицин, кортикостероид бэлдмэлүүд	Үений хүчтэй өвдөлтийг намдаах, хаван болон улайлтыг бууруулах
Урт хугацааны эмчилгээ	Аллопуринол, фебуксостат зэрэг шээсний хүчил бууруулах эмүүд	Цусан дахь шээсний хүчлийн хэмжээг хэвийн хэмжээнд барих, дахилтаас сэргийлэх

Урт хугацааны дахилтаас сэргийлэх эмийг ямар нэгэн шинж тэмдэггүй, өвдөлтгүй байсан ч эмчийн зааврын дагуу ТОГТМОЛ уух шаардлагатай байдгийг анхаараарай. Эмийг дур мэдэн зогсоовол шээсний хүчил дахин ихсэж, дараагийн довтолгоо илүү хүчтэй илэрч болно.

Амьдралын хэв маяг ба хоолны дэглэм: Юуг анхаарах вэ?

Эмийн эмчилгээнээс гадна амьдралын хэв маягаа өөрчлөх нь тулай өвчнийг хяналтад авах эмчилгээний салшгүй хэсэг юм. Дараах зөвлөмжүүдийг өдөр тутмын амьдралдаа хэрэгжүүлээрэй:

• Хоолны хязгаарлалт: Дотор эрхтний мах (элэг, бөөр гэх мэт), ан амьтны мах, улаан мах, зарим далайн бүтээгдэхүүн, чихэрлэг ундаа болон архийг эрс хязгаарлах хэрэгтэй.
• Жингээ хасах: Илүүдэл жинтэй бол жингээ аажмаар бууруулах хэрэгтэй. Гэхдээ огцом жин хасах нь шээсний хүчлийг түр зуур ихэсгэж, тулайн довтолгоог өдөөж болзошгүй тул эмчийн зөвлөгөөтэйгөөр жингээ хасаарай.
• Архины хэрэглээг хязгаарлах: Долоо хоногт архины хэрэглээг 14 нэгжээс хэтрүүлэхгүй байх, мөн долоо хоногт заавал архи огт уухгүй өдрүүдтэй байх нь чухал.
• Ус их уух: Өдөрт хангалттай хэмжээний цэвэр ус уух нь бөөрийг угааж, шээсний хүчлийг биеэс хурдан гадагшлуулахад тусалдаг.
• Дасгал хөдөлгөөн: Үе мөчинд хэт их ачаалал, дарамт өгөхгүйгээр усанд сэлэх, алхах зэрэг хөнгөн дасгал хөдөлгөөн хийх.
• Тамхинаас гарах: Биеийн ерөнхий эрүүл мэнд болон судасны уян хатан чанарыг сайжруулахад тустай.

Тулай өвчнийг эмчлэхгүй орхивол ямар хүндрэл үүсэх вэ?

Тулай өвчнийг “зүгээр нэг үе үе өвдөөд намдчихдаг өвчин” гэж хөнгөн хуумгай хандаж болохгүй. Эмчилгээ хийлгэхгүй удаан явбал дараах ноцтой хүндрэлүүд үүсдэг:

1. Тофус (Tophi): Үе мөчний эргэн тойронд, чихний дэлбэн, гар хөлийн хуруунуудад шээсний хүчлийн талст бөөгнөрч, хатуу цагаан булдруунууд үүсдэг.
2. Үений гэмтэл: Үений мөгөөрсөн эдүүд элэгдэж, үе мөч бүрмөсөн хэлбэрээ алдаж, хөгжлийн бэрхшээлд хүргэх аюултай.
3. Бөөрний чулуу: Шээсний хүчлийн талстууд бөөрөнд тунаснаар бөөрний чулуу үүсгэж, бөөрний дутагдалд хүргэх эрсдэлийг нэмэгдүүлнэ.
4. Зүрх судасны өвчин: Цусан дахь шээсний хүчил өндөр байх нь зүрх судасны өвчлөл үүсэх магадлалыг ихэсгэдэг.

Хэзээ яаралтай эмчид хандах вэ?

Хэрэв таны үе гэнэт маш хүчтэй хавдаж өвдөхийн зэрэгцээ дараах шинж тэмдэг илэрвэл цаг алдалгүй яаралтай тусламж авах шаардлагатай:

• Биеийн халуун ихсэх (халуурах)
• Чичрэх, жихүүдэс хүрэх
• Дотор муухайрах, бөөлжих

Эдгээр шинж тэмдэг нь зөвхөн тулай биш, харин үений дотор нянгийн халдвар орсон (үений халдвар) байж болзошгүйг илтгэдэг тул эмнэлгийн яаралтай тусламж шаардлагатай нөхцөл байдал юм.

Түгээмэл асуулт, хариулт (FAQ)

1. Тулай өвчин бүрэн эмчлэгддэг үү?

Тулай өвчнийг эм тариа болон амьдралын зөв хэв маягаар бүрэн хяналтад байлгаж, дахилт үүсгэхгүй, амьдралын чанараа алдахгүй амьдрах бүрэн боломжтой. Үүнийг бид “хяналтад байж болдог өвчин” гэж нэрлэдэг.

2. Шээсний хүчил ихэссэн хүн бүр тулай өвчтэй болдог уу?

Үгүй. Цусан дахь шээсний хүчил өндөр байхыг гиперурикеми гэх бөгөөд энэ нь тулай өвчин үүсэх эрсдэлийг нэмэгдүүлдэг ч хүн бүрд тулайн довтолгоо, үений өвдөлт илэрдэггүй. Гэвч урьдчилан сэргийлэх арга хэмжээ авах нь зүйтэй.

3. Шөнө гэнэт өвдөлт эхэлбэл гэрийн нөхцөлд яах вэ?

Өвдөж буй үеэ хөдөлгөхгүй, өндөрлөж хэвтэх хэрэгтэй. Дотрын эмчийн өмнө нь зөвлөсөн үрэвслийн эсрэг өвчин намдаах эмийг ууж, эмнэлэгт хандах хүртэл үеийг амраана. Дур мэдэн халуун жин тавьж болохгүй.

4. Тулай өвчний үед яагаад бөөрний үйл ажиллагааг шалгадаг вэ?

Шээсний хүчлийг биеэс гадагшлуулах гол үүргийг бөөр гүйцэтгэдэг. Хэрэв бөөрний үйл ажиллагаа суларсан бол шээсний хүчил биед хуримтлагдах бөгөөд тулайтай хүмүүст бөөрний чулуу үүсэх эрсдэл өндөр байдаг тул бөөрөө заавал давхар хянуулах ёстой.

5. Цэвэршилтийн дараах эмэгтэйчүүд тулайгаар өвдөх эрсдэлтэй юу?

Тийм ээ. Нөхөн үржихүйн насны эмэгтэйчүүдийн эстроген даавар нь шээсний хүчлийг гадагшлуулахад тусалдаг. Харин цэвэршилтийн дараа эстроген дааврын хэмжээ буурснаар эмэгтэйчүүдэд тулай өвчин илрэх эрсдэл эрэгтэйчүүдийнхтэй адил хэмжээнд очдог байна.

Уромед эмнэлэгт хэзээ хандах вэ?

Уромед эмнэлэг нь бөөр, дотрын өвчлөлөөр нарийн мэргэшсэн хувийн эмнэлэг бөгөөд тулай өвчнийг оношлох орчин үеийн лаборатори, дүрс оношилгооны төхөөрөмжөөр бүрэн тоноглогдсон.

Хэрэв танд үе мөчний гэнэтийн өвдөлт илэрсэн, эсвэл цусны шинжилгээгээр шээсний хүчил өндөр гарсан бол манай эмнэлгийн лабораторид шээсний хүчил болон бөөрний үйл ажиллагааны цогц шинжилгээг өгч, дотрын нарийн мэргэжлийн эмчид үзүүлэн, үений ЭХО оношилгоог нэг дороос хийлгэх боломжтой. Бид танд зөвхөн өвчин намдаах бус, бөөрний үйл ажиллагааг тань хамгаалж, тулай өвчнийг урт хугацаанд хяналтад авах цогц тусламжийг үзүүлнэ.

Холбоотой мэдээлэл

Бидний үйлчилгээ