Бөөрний архаг өвчин нь (БАӨ) удаан хугацаанд аажмаар хөгждөг бөгөөд бөөрний үйл ажиллагаа алдагдаж, хорт бодис биеэс гадагшлах чадвар сулардаг ноцтой эмгэг юм. Гэхдээ эрт оношлуулж, зөв арчилгаа хийснээр өвчний явцыг хянах, хүндрэлээс урьдчилан сэргийлэх бүрэн боломжтой.
1. Цусны даралт, сахарын түвшинг тогтмол хянах
Бөөрний архаг өвчний хамгийн том эрсдэлт хүчин зүйл бол цусны даралт ихсэх болон чихрийн шижин юм.
- Цусны даралтыг 130/80 мм.муб-ээс хэтрүүлэхгүй байх
- Цусан дахь сахарын хэмжээг тогтмол хэмжиж, эмчийн зааврын дагуу эмээ уух
- Сард нэг удаа цусны даралт болон глюкозын хэмжээг хянах
2. Давсны хэрэглээг багасгах
Хэт их давс хэрэглэх нь цусны даралт нэмэгдүүлэх, бөөрийг илүү ачаалуулах шалтгаан болдог.
- Өдөрт 5 граммаас бага давс хэрэглэх
- Давстай нөөшилсөн хүнс, хиам, бэлэн гоймон, түргэн хоолноос зайлсхийх
- Давсны оронд нимбэгний шүүс, сармис, амтлагч ургамал хэрэглэх
3. Усны хэрэглээг зөв тохируулах
Бөөрний өвчтэй хүн бүрийн усны хэрэгцээ өвчний шатнаас шалтгаална.
- Хэт их ус уух нь бөөрийг ачааллуулдаг
- Хэт бага ус уух нь шээсний системийг гэмтээдэг
- Эмчийн зөвлөсөн хэмжээгээр өдөр бүр 1.5–2 литр ус уух (хийжүүлээгүй, цэвэр ус)
4. Уурагны хэрэглээг хянах
Бөөр нь уураг задрах үед үүсэх хорт бодисыг гадагшлуулдаг тул уураг ихээр хэрэглэх нь бөөрийг ачааллуулдаг.
- Өдөрт 0.6–0.8 гр уураг/кг жин-ээс хэтрүүлэхгүй
- Амьтны гаралтай махаас илүү ургамлын уураг (шош, буурцаг) хэрэглэ
- Тахианы мах, загас, өндөг зэргийг бага хэмжээгээр хэрэглэх
5. Эмийн хэрэглээг анхаарах
Бөөрний өвчтэй хүмүүс эмийг дур мэдэн хэрэглэхээс зайлсхийх ёстой.
- Өвчин намдаах эм (ибупрофен, диклофенак) нь бөөрөнд хор хөнөөлтэй
- Эм бүрийг эмчтэй зөвлөж, бөөрөнд ачаалал өгөхгүй тунгаар хэрэглэх
- Удаан хугацаанд ууж буй эмийн нөлөөг цус, шээсний шинжилгээгээр тогтмол шалгах
- Кали, магни, төмөр, фосфор ихтэй нэмэлтүүдийг зөвхөн эмчийн заавраар
- Витамин D, B-комплекс нь бөөрөнд тустай байж болох ч тунг хэтрүүлэхгүй байх
6. Хооллолтын зөв дэглэм баримталж, эрүүл зөв амьдрах
Бөөрний архаг өвчтэй хүмүүст зориулсан хооллолт дараах зарчмаар явагдана:
- Давс, өөх тос, уураг багатай хоол идэх
- Жимс, ногоо, бүхэл үрийн бүтээгдэхүүн түлхүү хэрэглэх
- Хүнсний нэмэлт бодис, хагас боловсруулсан хүнснээс татгалзах
- Кали, фосфор, натрийн хэмжээг хянах (эмчийн заавраар)
- Архи, пиво, дарс бөөрний цусан хангамжийг муутгаж, эсийг гэмтээдэг
- Тамхи татах нь судсыг агшааж, бөөрний цусны урсгалыг багасгадаг
- Тамхинаас гарснаас хойш 2–3 сарын дараа бөөрний үйл ажиллагаа мэдэгдэхүйц сайжирдаг
7. Дасгал хөдөлгөөн, жингийн хяналт
- Өдөр бүр 30 минут алхах, хөнгөн дасгал хийх
- Илүүдэл жин нь цусны даралт, сахарын хэмжээг нэмэгдүүлдэг
- Хэт хүнд ачаа өргөх, хүчтэй дасгал хийхээс зайлсхийх
8. Цус, шээсний шинжилгээг тогтмол өгөх
Эмчийн хяналтад байж дараах шинжилгээг тогтмол өгч байх хэрэгтэй:
| Шинжилгээ | Давтамж | Зорилго |
|---|---|---|
| Креатинин, шээсний уреа | 3 сар тутам | Бөөрний шүүлтүүрийн чадварыг шалгах |
| Шээсний уураг | 6 сар тутам | Бөөрний гэмтлийг илрүүлэх |
| Цусны даралт | 7 хоног бүр | Хяналт тавих |
| Цусан дахь сахарын хэмжээ | 1 сар тутам | Диабетийн эрсдэлийг шалгах |
9. Сэтгэл санаагаа тайван байлгах
Стресс, сэтгэлийн дарамт нь цусны даралт, сахарын хэмжээг нэмэгдүүлдэг.
- Йог, бясалгал, амьсгалын дасгал хийх
- Сайн унтаж амрах (өдөрт 7–8 цаг)
- Сэтгэл санааг тогтвортой байлгах нь бөөрний эрүүл мэндэд чухал
12. Эмчийн тогтмол хяналтад байх
Бөөрний архаг өвчин эмчлэгдэхгүй ч удаашруулах, хянах боломжтой.
- Эмчийн зааврыг ягштал дагах
- Тогтмол хяналт, оношилгоо хийлгэх
- Шинэ шинж тэмдэг илэрвэл шууд эмчид үзүүлэх
Бөөрний архаг өвчин бол урт хугацааны хяналт шаарддаг эмгэг. Гэхдээ зөв хооллолт, тогтмол шинжилгээ, стрессийн удирдлага, эмчийн хяналт зэргийг дагаснаар өвчний явцыг хянаж, амьдралын чанарыг хадгалах бүрэн боломжтой. Өөрөөр хэлбэл, бөөрөө хамгаалах хамгийн сайн арга бол өөрийгөө өдөр бүр хянах юм.
